హృదయ వైఫల్యము (Congestive Heart Failure)

(తెలుగుతల్లి కెనడా వారి సౌజన్యముతో)

- డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి

హృదయ వైఫల్యమంటే గుండె నిర్మాణములో లోపాలు గాని, హృదయవ్యాపార ప్రక్రియలో లోపముల వలన కాని గుండె వివిధ అవయవాలకు అవసరమయిన రక్తము నందించలేక పోవుట.

అకస్మాత్తుగా గుండె ఆగిపోవుట, లేక గుండెపోటు అని కాని అపార్థము చేసుకోకూడదు. హృదయవైఫల్యము సాధారణముగా క్రమేపి ముదిరే దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. గుండెపోటు వంటి కారణముల వలన హృదయవైఫల్యము త్వరితముగా పొడచూప వచ్చును.

హృదయవైఫల్యమునకు గురి అయిన వారు ప్రపంచములో సుమారు నాలుగుకోట్లమంది ఉంటారు. అరవై యైదు సంవత్సరాలకు పై బడిన వారిలో ఐదు నుంచి పది శాతము మంది దీనికి గురి అవుతారు.

కారణాలు :
హృదయరక్తనాళముల కాఠిన్యత, హృదయరక్తప్రసరణ లోపము, రక్తపుపోటు, మధుమేహవ్యాధి, రుమేటిక్ గుండెజబ్బు వలన కలిగే హృదయకవాటవ్యాధులు, సారాయి, కొకైన్, మిథాంఫిటమిన్ వంటి మాదకద్రవ్యములు, విషపదార్థములు, కొన్ని ఔషధములు, విషజీవాంశువులు, సూక్ష్మాంగజీవులు, స్వయంప్రహరణవ్యాధుల (autoimmune diseases) వలన హృదయకండరములో కలిగే బలహీనత, తాపములు, హృదయకండరములలో యితర పదార్థములు పేరుకొనుట వలన కలిగే బలహీనత హృదయవైఫల్యమును కలిగించగలవు.
గళగ్రంథి ఆధిక్యత (hyperthyroidism),, ధమనులు సిరల మధ్య సంధీకరణముల
(arteriovenous fistulas), బెరిబెరి, పేజెట్స్ వ్యాధి (Paget ‘ disease) వంటి అధికప్రసరణవ్యాధులు (high output failure) హృత్కోశ ఆకుంచనము (pericardial constriction), కర్ణికాప్రకంపనము
(atrial fibrillation) హృదయవైఫల్యమును కలగిస్తాయి .
హృదయరక్తప్రసరణ లోపాలు, రక్తపు పోటు, హృదయకవాట వ్యాధులు వీనిలో ముఖ్యమైనవి. ఇవి అధికశాతపు మందిలో హృదయవైఫల్యమును కలిగిస్తాయి.

వ్యాధిప్రక్రియ (pathophysiology) :

హృదయము రక్తప్రసరణమునకు సహాయపడే ముఖ్యమైన తోడు యంత్రము. శరీరములో యితరకండరములు సిరల నుంచి రక్తమును గుండెకు చేర్చుటకు కొంత తోడ్పడుతాయి. హృదయకండరముల ముకుళిత (systole) వికాసముల (diastole) వలన రక్తప్రసరణ జరుగుతుంది. హృదయములో నాలుగు అరలుంటాయి. పై గదులు కుడి ఎడమ కర్ణికలు (atria). క్రింది అరలు కుడి ఎడమ జఠరికలు (ventricles) . కుడి కర్ణికకు దేహము నుంచి రక్తము బృహత్ సిరల ద్వారా చేరుతుంది. కుడి కర్ణిక నుంచి రక్తము త్రిపత్ర కవాటము (tricuspid valve) ద్వారా కుడి జఠరికకు చేరుతుంది. కుడి కర్ణిక నుంచి పుపుస కవాటము (pulmonary valve), పుపుస ధమనుల (pulmonary artery) ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు చేరి అచట ప్రాణవాయువుని గ్రహించుకొని బొగ్గుపులుసు వాయువుని విసర్జించుకొని పుపుస సిరల (pulmonary veins) ద్వారా రక్తము ఎడమ కర్ణికకు చేరుతుంది. ఎడమ కర్ణిక నుంచి ద్విపత్ర కవాటము (bicuspid valve) ద్వారా ఎడమ జఠరికకు, ఎడమ జఠరిక ముకుళించుకొన్నపుడు బృహద్ధమని కవాటము (aortic valve) ద్వారా బృహద్ధమనికి (aorta), దాని ద్వారా వివిధావయవాలకు రక్తము చేరి కణజాలమునకు ప్రాణవాయువును పోషకపదార్థములను చేర్చి కణజాలము నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువును వ్యర్థపదార్థములను గ్రహిస్తుంది. వ్యర్థపదార్థములను విచ్ఛిన్నము చేయుటకు విసర్జించుటకు కాలేయము, మూత్రపిండములు తోడ్పడుతాయి.

కర్ణికలు ముకుళించుకొన్నపుడు జఠరికలు వికసించుకొని రక్తమును గ్రహించుకుంటాయి. జఠరికలు ముకుళించుకొన్నపుడు కర్ణిక జఠరికల మధ్య కవాటములు మూసుకొని రక్త తిరోగమనమును నిరోధిస్తాయి. రక్తము అపుడు పుపుస ధమని బృహద్ధమనులకు నెట్టబడుతుంది.

హృదయకండరములు బలహీనమయినా, హృదయముపై అధికప్రసరణ భారము కలిగినా దేహమునకు తగినంత రక్తమును హృదయము ప్రసరించలేనవ్పుడు హృదయ వైఫల్యము కలుగుతుంది. అప్పుడు దానిని అధిగమించుటకు శరీరములో ఇతర పరిణామములు కలుగుతాయి. హృదయనిర్మాణములో అవాంఛిత పరిణామములు జరుగుతాయి. హృదయకండరములో ఉబ్బుదల
(cardiac hypertrophy) హృదయపరిమాణములో పెరుగుదల (cardiac dilatation) కలిగి హృదయము స్తూపాకారతను పొందుతుంది. స్తూపాకారత వలన జఠరికల సంకోచముల సార్థకత తగ్గుతుంది .

రెనిన్ ఏంజియోటెన్సిన్ ఆల్డోష్టిరోన్ వ్యవస్థ (renin angiotensin aldosterone system), మూత్రపు ఉత్పత్తి తగ్గించే వాసోప్రెస్సిన్ (Vasopressin - Anti diuretic hormone ADH) ఉత్తేజింపబడి దేహములో సుదూర రక్తనాళముల సంకోచము, లవణము, నీరుల నిలువ పెరిగి శరీరములో రక్తపు ఘనపరిమాణము కూడా పెరుగుతుంది. అందువలన గుండెపై ఒత్తిడి కూడా పెరుగుతుంది.

సహవేదన నాడీమండల ప్రకోపనము వలన రక్తములో ఎడ్రినలిన్, నారెడ్రినలిన్ వంటి కాటిఖాలమైనులు (catecholamines) పెరిగి గుండె వేగమును, హృదయకండరములు ముకుళించుకొనుటను (contractility) పెంచుతాయి. అందువలన హృదయానికి ప్రాణవాయుపు అవసరము కూడా పెరుగుతుంది.

నాడీ రసాయినకముల (neurotransmitters) ప్రభావము వలన గుండెలో కణ విధ్వంసము, తంతీకరణము (fibrosis), గుండె లయలో మార్పులు (cardiac arrhythmias) గుండె బలహీనత గుండె వైఫల్యము కలుగుతాయి. శరీరములో లవణ పరిమాణము, ఉదకపరిమాణము పెరిగి సిరలలో సాంద్రత (congestion), పెరుగుతుంది. అవయవములకు రక్తప్రసరణ తగ్గుట వలన అవయవముల క్రియాశక్తి కూడా తగ్గే అవకాశమున్నది.

హృదయ వైఫల్య లక్షణములు :

హృదయ వైఫల్యము గల వారిలో ఆయాసము తొలుత శరీరపు శ్రమతో మొదలిడినా, తీవ్రతరమయినపుడు విశ్రాంతి సమయాలలో కూడా కలుగుతుంది, నీరసము, త్వరితముగా అలసట, వ్యాయామ శారీరక శ్రమలను భరించ లేక పోవుట, రాత్రులలో ఆకస్మికముగా ఆయాసము కలుగుట, బల్లపరపుగా పడుకున్నపుడు ఊపిరి ఆడకపోవుట (orthopnea) కలుగుతాయి.
సిరలలో రక్తపు సాంద్రత ఎక్కువై శరీర క్రింది భాగములలో నీరు పట్టి, కాళ్ళు, చేతులు పొంగుట, పుపుస సిరలలో రక్తపు సాంద్రత పెరుగుట వలన గాలిబుడగలలో (alveoli) మధ్య నీరు పట్టి దగ్గు, ఆయాసము, ఊపిరితో పిల్లికూతలు (wheezing) కలుగుతాయి.

గుండెదడ, కళ్ళుతిరుగుట, నిలుచున్నపుడు తాత్కాలిక అపస్మారము రావచ్చును. గుండెనొప్పి కూడా కలుగవచ్చును .
గుండెలో అసాధారణ లయలు (arrhythmias) కలుగుతే వాటి లక్షణములు (గుండెదడ, అపస్మారకత, ఆకస్మికముగా గుండె ఆగిపోవుట) కలుగ వచ్చును.

హృదయ వైఫల్యము తీవ్రతరమైనపుడు, మూత్రపిండముల వ్యాపారము మందగించి వ్యర్థపదార్థముల విసర్జన, మూత్రపరిమాణము తగ్గుట కలుగవచ్చు. అపుడు శరీరములో లవణము, నీటి నిలువలు పెరిగి శరీరములో పొంగులు(edema), ఊపిరితిత్తులలో నీటి ఉబ్బు (pulmonary edema) అధికమవుతాయి.
కాలేయములో నీటిఉబ్బు (hepatic congestion) కలిగితే కాలేయ వ్యాపారము మందగించవచ్చును. కాలేయ జీవోత్ప్రేరకముల (liver enzymes) విలువలు పెరుగ వచ్చును. పచ్చకామెర్లు కూడా కలుగ వచ్చును. ఉదరకుహరములో నీరు పట్టి జలోదరమును (ascites) కలిగించవచ్చును.

వైద్యుల పరీక్షలో పాదములలోను, చీలమండ వద్ద నీటిపొంగును గుర్తించగలరు. వేలితో నొక్కిఉంచుతే లొత్త పడుతుంది. (నీటిపొంగుకి ఇతర కారణములు కూడా ఉండవచ్చును.)
వినికిడి గొట్టముతో విన్నపుడు సామాన్యముగా వినిపించే మొదటి రెండవ గుండెశబ్దములతో బాటు మూడు లేక నాల్గవ శబ్దములు కూడా వినిపించవచ్చును. గుఱ్ఱపు దాట్ల వలె గుండె శబ్దములు
(galloping) ఉండవచ్చును. త్రిపత్ర ద్విపత్ర కవాటముల పరిమాణము పెరిగి తిరోగమన రక్తప్రవాహము
(regurgitation) కలిగితే మర్మర శబ్దములు (murmurs) కూడా వినిపించ వచ్చును. ఛాతిపై విన్నపుడు క్రిందిభాగములలో చిటపట శబ్దములు వినిపించవచ్చును. కంఠసిరలలో ఉబ్బుదల కనిపెట్టగలరు. పుపుసవేష్టనములో (pleural effusion) నీరుపట్టవచ్చును.సాధారణము కాదు గాని హృదయకోశములో కూడా నీరు పట్టవచ్చును (pericardial effusion) . కాలేయములో నీటి పొంగు వలన కాలేయపు పరిమాణము పెరగవచ్చును. నెమ్మదిగా కాలేయభాగములో చేతిని అదిమిపట్టితే కంఠసిరలలో ఉబ్బుదల పెరగడము గమనించగలరు (hepato jugular reflux)

రక్తపరీక్షలు :

హృదయవైఫల్య లక్షణము లున్నవారికి రక్తకణపరీక్షలు, హీమోగ్లోబిన్, రక్తములో ఎఱ్ఱరక్తకణముల ఘనపరిమాణ శాతమును (hematocrit) సాధారణముగా పరీక్షించి రక్తహీనత లేదని నిర్ధారణ చేసు కోవాలి. రక్తములో సోడియమ్, పొటాసియమ్, క్లోరైడు, బైకార్బొనేట్ల విలువలను మూత్రపిండముల వ్యాపారమును తెలిపే యూరియా నైట్రొజెన్, క్రియటినిన్ విలువలను తెలుసుకొనుట అవసరము. చికిత్స పొందుతున్న వారిలో యీ పరీక్షలను మధ్య మధ్యలో పరిశీలించుట కూడా చాలా అవసరము.
కాలేయ వ్యాపారపరీక్షలు (liver function tests), గళగ్రంథి స్రావక పరీక్షలు (thyroid hormones), రక్తములో చక్కెర విలువలు, కొలెష్ట్రాలు యితర కొవ్వుపదార్థాల పరీక్షలు కూడా అవసరమే.

బి- నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడ్ (B type Natriuretic Peptide) :

హృదయవైఫల్యము కల వారిలో రక్తఘనపరిమాణము పెరిగి హృదయపు అరల సాగుదల వాని ఘనపరిమాణములో హెచ్చుదల కలిగినప్పుడు హృదయ కండరకణములు బి- నేట్ర్రియురెటిక్ పెప్టైడ్ అనే రసాయనమును అధికముగా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. హృదయవైఫల్యము గల వారిలో బి నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడు విలువలు 400 మించి ఉంటాయి. ఆ విలువ 100 కంటె తక్కువైతే హృదయవైఫల్యము లేదని నిర్ధారించవచ్చును. మూత్రపిండముల వ్యాపార లోపమున్న వారిలో యీ విలువలు ఎక్కువగా ఉండవచ్చును.

ఛాతి ఎక్స్ రే అవసరము. ఊపిరితిత్తులలో నీటి ఉబ్బును (Pulmonary edema) కనుగొనుటకు ఆయాసము కలిగించే ఊపిరితిత్తుల తాపము (Pneumonia) వాయుపూరిత పుపుసవేష్టనము
(Pneumothorax) వంటి ఊపితిత్తుల వ్యాధులను, పుపుసవేష్టనములో నీటి చేరికను (Pleural effusion) కనుగొనుటకు ఎక్స్ రే చిత్రములు ఉపయోగపడుతాయి.

హృదయవిద్యుల్లేఖ (Electrocardiogram) :
హృదయ ధమనుల వ్యాధిని (Coronary artery disease) సూచించవచ్చు. హృదయ లయలో భేదములను (arrhythmias) హృదయములో విద్యుత్ప్రవాహ మాంద్యమును (conduction delays) కనుగొనుటకు తోడ్పడుతుంది.

అతిధ్వని శ్రవణసాధనముతో హృదయ చిత్రీకరణ (echocardiogram) చేసి హృదయ నిర్మాణమును, హృదయములో రక్తచలనమును, కవాటముల వ్యాపారమును తెలుసుకొన వచ్చును. ఎడమ జఠరిక సంపూర్ణవికాసము నొందినపుడు రక్తపరిమాణమును(end diastolic volume) సంపూర్ణముగా ముకుళించినపుడు రక్తపరిమాణమును (end systolic volume) గణించి ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తశాతమును (ejection fraction) కనుగొన వచ్చును. సాధారణముగా వయోజనులలో ప్రసరణ శాతము 55 % నుంచి 65 % శాతము ఉంటుంది.
హృదయ కండర వికాస లోపము వలన హృదయవైఫల్యము (diastolic failure) కలిగిన వారిలో జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించు రక్తశాతపు విలువలు సాధారణ పరిమితులలో (50 % శాతముకంటె ఎక్కువగా) ఉంటుంది.
కండరనష్టము, లేక కండర వ్యాపార లోపము ఉన్నవారిలో ఎడమ జఠరిక ముకుళించుకొనుటలో లోపము కలిగి బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తశాతము (ejection fraction) తగ్గుతుంది .
ఈ విలువ హృదయవైఫల్యము ముకుళిత లోపము (Systolic heart failure) వలనా లేక వికాస లోపము వలన (Diastolic heart failure) కలిగిందో నిశ్చయించుటకు తోడ్పడుతుంది.

హృదయ ధమనుల వ్యాధి లక్షణములు ఉన్నవారికి ధమనీ చిత్రీకరణ (Angiogram) అవసరము.

హృదయమునకు అయస్కాంత అనునాద చిత్రీకరణముతో (Magnetic Resonance Imaging Scan) హృదయ నిర్మాణ వ్యాపారాలను, వ్యాధులను కనుగొన వచ్చును.

హృదయవైఫల్యపు అంతస్థులు :

1 వ శ్రేణి : వీరికి హెచ్చయిన శరీరపు శ్రమతో ఆయాసము కలుగుతుంది.

2వ శ్రేణి : వీరికి మధ్య తరహా శ్రమతో ఆయాసము కలుగుతుంది

3వ శ్రేణి : వీరికి కొద్దిపాటి శ్రమకే ఆయాసము కలుగుతుంది.

4 వ శ్రేణి : వీరికి విశ్రాంతి సమయములో కూడా ఆయాసము ఉంటుంది.

చికిత్స :

హృదయవైఫల్యము వలన శరీరములో కలిగే అవాంఛిత పరణామాలను అవరోధించుట చికిత్సలో ముఖ్యభాగము. సహవేదన నాడీమండలము ఉత్తేజము నొందుట వలన విడుదలయే
కాటిఖాలైమన్లను (catecholamines) అవరోధించుటకు బీటా గ్రాహక అవరోధకములను (beta adrenergic blockers) రెనిన్ ఏంజియోటెన్సిన్ ఆల్డోష్టిరోన్ వ్యవస్థతో విడుదల అయే ఆల్డోష్టిరోన్ ఫలితములను అరికట్టుటకు ఏంజియోటెన్సిన్ ని మార్చెడి జీవోత్ప్రేరక నిరోధకములను (Angiotensin Converting Enzyme inhibitors) ఆల్డోష్టిరోన్ గ్రాహక అవరోధకములను (aldosterone receptor blockers), రక్తనాళములను వ్యాకోచింపజేసి హృదయపు శ్రమను తగ్గించే ఔషధములు (vasodilators), శరీరములో లవణపు, నీరు ఎక్కువయి కాళ్ళు పాదములలో పొంగులు, ఊపిరితిత్తులలో నీటి ఉబ్బు కలిగినపుడు మూత్రకారకములను (diuretics) వైద్యులు ఉపయోగిస్తారు.

బీటాగ్రాహక అవరోధకములు (beta receptor blockers) :
హృదయవైఫల్యములో సత్ఫలితాల నిచ్చేవి కార్వెడిలాల్ (carvedilol) మెటోప్రొలాల్ (metoprolol), బిసోప్రొలాల్ (besoprolol) . ఇవి గుండెపై ఒత్తిడిని గుండె వేగమును తగ్గిస్తాయి. రక్తనాళములలో పోటుని తగ్గించి హృదయపు శ్రమను తగ్గిస్తాయి. బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించే రక్తశాతమును (ejection fraction), జఠరిక వ్యాపార నైపుణ్యమును పెంచి వ్యాయామ సహనమును పెంచుతాయి. లయ భేదములను అదుపులో ఉంచి జీవితకాలమును పెంచుతాయి. తక్కువ మోతాదులలో మొదలుపెట్టి రక్తపుపోటు, గుండె వేగము, రోగలక్షణములను గమనిస్తూ అవాంఛిత ఫలితములు రానంత మేరకు మోతాదులను క్రమముగా పెంచుతాము.

ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైము ఇన్హిబిటర్స్ (Angiotensin Converting Enzyme Inhibitors) :

కాలేయములో ఏంజియోటెన్సినోజెన్ (angiotensinogen)ఉత్పత్తి అయి మూత్రపిండములలో ఉత్పత్తి అయే రెనిన్ (Renin) వలన ఏంజియోటెన్సిన్ -1 గా మారుతుంది. ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ ఏంజియోటెన్సిన్ -1 ని ఏంజియోటెన్సిన్ -2 గా మారుస్తుంది . ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్లు ఆ జీవోత్ప్రేరకమును నిరోధించి ఏంజియోటెన్సిన్ -2 ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తాయి. అందువలన రక్తనాళముల సంకోచము తగ్గి రక్తపీడనము తగ్గుతుంది. ప్రధాన అవయవములకు రక్తప్రసరణ పెరుగుతుంది. రెనిన్ ఏంజియోటెన్సిన్ వ్యవస్థ వలన సమకూడే లవణపు నిలువలు నీటి నిలువలు తగ్గి రక్తఘనపరిమాణము తగ్గుతుంది. హృదయముపై భారము, హృదయపు శ్రమ తగ్గుతాయి. ఈ ఔషధముల వలన హృదయవైఫల్య లక్షణములు తగ్గి, రోగుల ఆయుఃప్రమాణము పెరుగుతుంది.
హృదయవైఫల్య లక్షణములు పొడచూపకపోయినా ఎడమజఠరిక వ్యాపారము మందగించిన వారిలోను (జఠరిక నుంచి బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తశాతము (ejection fraction) తగ్గిన వారిలో) హృదయధమనుల వ్యాధి (Coronary artery disease) కలవారిలోను, అధిక రక్తపీడనము, మధుమేహవ్యాధి కలవారిలోను ACE Inhibitors హృదయవైఫల్యమును అరికట్టుటకు ఉపయోగపడుతాయి.
తక్కువ మోతాదులలో మొదలుపెట్టి క్రమముగా రక్తపీడనమును, మూత్రపిండవ్యాపార పరీక్షలను, సీరమ్ పొటాసియపు విలువలను రక్తకణ గణనలను గమనిస్తూ మోతాదులను సర్దుబాటు చెయ్యాలి.
కొందఱిలో వీని వలన దగ్గు కలగవచ్చును. సీరమ్ లో పొటాసియమ్ విలువలు అధికమవ వచ్చును. నాలుక, పెదవులు, కనురెప్పలలో పొంగు (Angio edema) కలుగుతే ఈ మందుల వాడుకను వెంటనే మానివేయాలి.

ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహక అవరోధకములు (Angiotensin Receptor Blockers) :

ఇవి ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహకములను అవరోధిస్తాయి. ACE Inhibitors ని దగ్గు మొదలైన కారణాల వలన సహించలేని వారికి ఇవి తోడ్పడుతాయి. మూత్రపిండ వ్యాపారమును, పొటాసియమ్ విలువలను ఈ మందులు వాడే వారిలో గమనిస్తూ ఉండాలి.

రక్తనాళ వ్యాకోచకములు (vasodilators) :

హైడ్రాలజిన్ (Hydralazine) : హైడ్రలజిన్ ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి వానిలో పీడనమును తగ్గిస్తుంది. అందువలన హృదయపు శ్రమ తగ్గుతుంది.

నైట్రేట్లు (nitrates) : ఇవి సిరలను వ్యాకోచింపజేసి వానిలో రక్తసాంద్రతను (venous congestion) తగ్గిస్తాయి. పుపుస సిరలలో రక్తసాంద్రతను (pulmonary congestion) తగ్గిస్తాయి. జఠరికలలో రక్తప్రవాహ పీడనమును (ventricular filling pressure) తగ్గించి హృద్ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి హృదయానికి రక్తప్రసరణను పెంచుతాయి. వీనివలన అల్పరక్తపీడనము (hypotension) కలిగే అవకాశమున్నది. అందువలన మోతాదులను సవరించ వలసిన అవసరము కలుగవచ్చును.

డిజోక్సిన్ (Digoxin) :
డిజిటాలిస్ ఆల్కలాయిడ్స్ హృదయ ముకుళితమును (contractility) పెంపొందజేస్తాయి. హృదయవేగమును తగ్గిస్తాయి. హృదయవైఫల్యమునకు ఒకప్పుడు తప్పనిసరిగా వాడే డిజాక్సిన్ మెరుగైన మందులు రావడము వలన, అవాంఛిత ఫలితముల వలన ఈ దినములలో ఎక్కువగా వాడబడుట లేదు. కర్ణికాప్రకంపనలు (atrial fibrillation) కల వారిలో జఠరికల వేగమును అదుపులో పెట్టుటకు వారిలో హృదయవైఫల్యపు చికిత్సలో డిజాక్సిన్ కి స్థానముంది. రక్తములో దీని విలువలను తఱచు పరీక్షించాలి. విలువలు అధికమైతే వికారము, వాంతులు, హృదయవేగము మందగించుట, లయ తప్పుట వంటి అవాంఛిత ఫలితములు కలుగుతాయి.

మూత్రకారకములు (Diuretics) :
హృదయవైఫల్యము వలన లవణము, నీరు శరీరములో అధికమయి, నీటిపొంగులు, ఊపిరితిత్తులలో నీటిపొంగు, సాంద్రత ఎక్కువయి ఆయాసము వంటి బాధలు కలిగిన వారిలో ఆ లక్షణములను నివారించుటకు మూత్రకారకములను ఉపయోగించవలసి ఉంటుంది. ఇవి మూత్రోత్పత్తిని పెంచి శరీరములో నీటిని, లవణమును తగ్గిస్తాయి. వీనిని ఉపయోగించినపుడు రక్తములో ఎలొక్ట్రలైటు
(electrolytes - విద్యుద్వాహక లవణములు) విలువలను, యూరియా నైట్రొజెన్ . క్రియటినిన్ విలువలను రక్తపీడనమును తఱచు గమనించాలి.
రక్తపరిమాణము విపరీతముగా తగ్గకుండా జాగ్రత్త పడాలి. రక్తప్రమాణము తగ్గినపుడు నిలుచున్నపుడు రక్తపీడనము తగ్గి కళ్ళుతిరుగుట, సొమ్మసిల్లుట వంటి లక్షణములు కలుగవచ్చును. శరీరపు బరువును గమనించి, పాదములు, కాళ్ళలో పొంగులను గమనిస్తూ, రోగులను తఱచు పరీక్షిస్తూ తగిన రక్తపరీక్షలు చేస్తూ వైద్యులు మూత్రకారకముల మోతాదును సరిచేస్తుంటారు.

థయజైడు మూత్రకారకములు (thiazide diuretics) ;
హైడ్రోక్లోర్ థయజైడ్ (Hydrochlorthiazide), క్లోర్థాలిడోన్ (Chlorthalidone) సాధుమూత్రకారకములు. మితముగా నీటిపొంగులు, నీటినిలువలు పెరిగిన వారికి మూత్రపిండముల వ్యాపార ప్రక్రియ బాగున్నవారిలో ఉపయోగపడుతాయి.

మెటోలజోన్ (metolazone) : థయజైడ్ మూత్రకారకమే గాని నెఫ్రాన్ నాళికల ప్రథమ, అంతిమ భాగాలపై పనిచేసి, లూప్ మూత్రకారకములతో బాటు వాడినపుడు మూత్రపిండవ్యాపారము మందగించిన వారిలో ఉపయోగపడుతుంది.

మెలిక మూత్రకారకములు (Loop diuretics) :

ఫ్యురొసిమైడ్ (furosemide), టోర్సిమైడ్ (torsemide) బ్యుమటిడిన్ (bumetanide) ఎథాక్రినిక్ ఏసిడ్ (ethacrynic acid) : వీనిని లూప్ డైయూరెటిక్స్ అని అంటారు. మూత్రపిండములలో వ్యాపార విభాగములైన నెఫ్రానుల నాళికల మెలికలపై పనిచేసి మూత్రము నధికము చేస్తాయి. వీనిని వాడే వారిలో పొటాసియమ్ కూడ వ్యర్థమవుతుంది కాబట్టి పొటాసియము లవణమును లేక పొటాసియమును పొదుపు చేసే మూత్రకారకములను కూడా సాధారణముగా వీటితో బాటు వాడవలసి ఉంటుంది.
మూత్రపిండముల వ్యాపారము తగ్గినవారిలో కూడా ఇవి పనిచేస్తాయి.

పొటాసియమును పొదుపు పఱచే మూత్రకారకములు (potassium sparing diuretics):
ఇవి ఆల్డోష్టిరోన్ గ్రాహకములను నిరోధించి మూత్రము నధికము చేస్తాయి. పొటాసియమును పొదుపుచేస్తాయి.
ఇవి సాధుమూత్ర కారకములు . అందువలన సాధారణముగా లూప్ మూత్రకారకములతో బాటు వాడుతారు.
స్పైరనోలేక్టోన్ (spironolactone), ఎప్లిరినోన్ (eplirenone) వాడుకలో ఉన్నవి. వీని వాడుక వలన పొటాసియము పెరిగే అవకాశమున్నది. మూత్రపిండముల వ్యాపారము బాగా మందగించినపుడు, ఏంజియోటెన్సిన్ ఎంజైమ్ నిరోధకములను వాడినపుడు, నాన్ ష్టీరాయిడల్ తాపకహరులను (non steroidal anti inflammatory agents) వాడే వారిలోను పొటాసియము అధికమయే అవకాశము ఎక్కువ. పొటాసియమ్ విలువలను తఱచు పరిశీలించాలి. హృదయవైఫల్యము తీవ్రమయిన వారిలో యివి రోగలక్షణములు నివారించుటకు, ఆయువును పెంచుటకు ఉపయోగపడుతాయి.

జఠరికల ముకుళింపును పెంపెందించే డోపమిన్ (dopamine), డోబ్యుటమిన్ (dobutamine) మిల్రినోన్ (milrinone) హృదయవైఫల్యము తీవ్రతరమైన వారిలో ఉపయోగపడుతాయి. వీనిని సిరల ద్వారా రోగులను నిత్యము గమనిస్తూ వైద్యశాలలలో వాడుతారు.

సాక్యుబిట్రిల్ / వాల్సార్టన్ (Sacubitril / Valsartan) లో వాల్సార్టన్ ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహక నిరోధకము.(angiotensin receptor blocker) . సాక్యుబిట్రిల్ హృదయకండర కణములు ఉత్పత్తి చేసే నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడు విధ్వంసమును అడ్డుకుంటొంది. ఆ రెండు రసాయనములు రక్తపీడనమును తగ్గిస్తాయి. మూత్రపు ఉత్పత్తిని పెంచి రక్తపరిమాణమును తగ్గిస్తాయి. ఈ ఔషధ మిశ్రమమును ప్రసరణ శాతము (ejection fraction) తగ్గిన వారికి ఉపయోగపడుతుంది.

రక్తహీనము (anemia), గళగ్రంథి ఆధిక్యత, గళగ్రంథిలోపము, బెరిబెరి వంటి వ్యాధులున్న వారికి
ఆ యా వ్యాధుల చికిత్సలు అవసరము.

జీవనశైలి మార్పులు :
హృదయవైఫల్యము ఉన్నవారు ఉప్పును మితముగా వాడాలి. త్రాగే నీటిని కూడా దినమునకు ఒకటిన్నర, రెండు లీటర్లకు మితపరచుకోవాలి. మూత్రకారకములను వాడుతూ నీటి నీటినెక్కువగా త్రాగే వారిలో సోడియమ్ విలువలు బాగా తగ్గే అవకాశమున్నది.

పొగత్రాగరాదు. విపరీత లక్షణములు లేని వారు తగినంత వ్యాయామమును చెయ్యాలి. ఊబకాయమున్నవారు బరువు తగ్గుటకు కృషిచెయ్యాలి. కొలెష్టరాలును అదుపులో ఉంచుకోవాలి. మధుమేహవ్యాధిని అదుపులో పెట్దటుకోవాలి. హృదయముపై వ్యతిరేకముగా పనిచేసే ఔషధాల వాడుకను నియంత్రించాలి.

ప్రాణవాయువు :
కేశనాళిక ప్రాణవాయు పరిమాణము (capillary oxygen saturation) తగ్గిన వారికి ఆయాసమున్న వారికి ప్రాణవాయువును కృత్రిమముగా అందించాలి.

ఊపిరితిత్తులలో నీటిపొంగు ఔషధములకు త్వరగా తగ్గక రక్తపు ప్రాణవాయువు విలువలు బాగా తగ్గినపుడు, బొగ్గపులుసు వాయువు ప్రమాణములు బాగా పెరిగినపుడు, కృత్రిమశ్వాసపరికరములను ఉపయోగించవలసి ఉంటుంది.

రక్తశుద్ధి (Dialysis) :

హృదయవైఫల్యముతో బాటు మూత్రపిండముల వైఫల్యము చివరి దశలో ఉన్నవారికి రక్తశుద్ధి చేస్తూ వ్యర్థపదార్థములను, అధికమైన జలలవణములను కూడా తొలగించాలి. అందఱిలో యీ రక్తశుద్ధి సాధ్యము కాదు.

శస్త్రచికిత్సలు :

హృద్ధమనుల వ్యాధి ఉన్నవారికి ధమనుల వ్యాకోచప్రక్రియ (angioplasty with stent placement), లేక ప్రత్యామ్నాయ ప్రసరణ శస్త్రచికిత్సలు (Arterial bypass surgery) చేసి హృదయపు రక్తప్రసరణను పునరుద్ధింపజేయాలి.

హృదయపు విద్యుత్ప్రేరణ ఉత్పత్తి లోను (generation of electrical impulse), విద్యుత్ప్రేరణ ప్రసరణలలో (conduction of electrical impulse) భంగమేర్పడి కర్ణికలు, జఠరికల వేగము మందగించిన వారికి కృత్రిమ హృదయ విద్యత్ప్రేరణ పరికరము (cardiac pacemaker) అమర్చాలి.

హృదయకవాట పరిమాణములు బాగా తగ్గిన వారికి (valvular stenosis), పరిమాణములు పెరిగి రక్త తిరోగమనము (valvular regurgitation) విపరీతముగా నున్నవారికి కొత్త కవాటములను అమర్చాలి.

హృదయకోశములో నీరుపట్టిన వారికి (pericardial effusion) ఆ నీటిని తొలగించాలి. హృదయకోశపు తాపప్రక్రియ (pericarditis) వలన హృదయ ముకుళిత వికాసములకు భంగ మేర్పడిన వారికి శస్త్రచికిత్సతో హృదయకోశమును తొలగించాలి (pericardiectomy) .

ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించు రక్తశాతము - ప్రసరణశాతము (ejection fraction) 35 % కంటె తక్కువైతే ఔషధములతో చికిత్స చేసి తగిన ప్రగతి కనిపించకపోతే వారికి
ప్రకంపన నిరోధిని (defibrillator) అమర్చి ఆకస్మిక హృదయమరణములను తగ్గించవచ్చును.

హృదయ ముకుళిత సహాయ పరికరములు (ventricular assist devices) తాత్కాలిక ప్రయోజనమునకు లభ్యము. ఇతర అవయవ వ్యాపారములు బాగుండి, వయోవృద్ధులు కాని వారికి హృదయమార్పిడి చికిత్సను (cardiac transplantation) పరిశీలించాలి.

హృదయవైఫల్యమును వైద్యులు నిత్యము చూస్తారు. కొందఱికి అత్యవసర చికిత్స అవసరము.
చికిత్సలో రక్తపరీక్షలు, బాధితులను తఱచు పరీక్షించుట, చాలా అవసరము. ఇదివరలో లక్షణములకే చికిత్సలు ఉండేవి. ఇప్పుడు హృదయవ్యాపారమును మెరుగు పఱచే చికిత్సలు లభ్యమయి హృదయవైఫల్యము గలవారి ఆయుః ప్రమాణములలో పెరుగుదల, లక్షణములకు ఉపశమనము పెరుగుట గమనిస్తున్నాము.

(నా వ్యాసముల లక్ష్యము వైద్యవిషయాలను తెలుగులో చెప్పడము, తగిన సమాచారమును చేకూర్చుట, వైద్యవిషయములపై అవగాహన నా శక్తిమేరకు చేకూర్చడము మాత్రమే. వ్యాధిగ్రస్థులు తమ తమ వైద్యులను తప్పక సంప్రదించాలి.

(ఉపయుక్తమనుకుంటే నిరభ్యంతరముగా పంచుకొనండి)

-----------------------------------------------------

వ్యాపకజ్వరము ( Influenza )

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి .

( తెలుగు తల్లి కెనడా వారి సౌజన్యముతో )

ఫ్లూ ( వ్యాపక ) జ్వరాలు ప్రతి సంవత్సరము చాలా దేశాలలో పొడచూపుతాయి. ఫ్లూ బహుళవ్యాపక వ్యాధిగా ( epidemic ) చాలామందికి కలుగవచ్చును . చాలా మందిలో దానంతట అది తగ్గిపోయినా , ఈ జ్వరాలు ప్రపంచ మంతటా వ్యాపకమయి చాలా మృత్యువులకు కారణమయిన సంఘటనలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ఫ్లూ పూర్తిపేరు ఆంగ్లములో Influenza . దీని ప్రాభవము అనేక జనులపై ఉండుట వలన దానికా పేరు కలిగింది.

సాధారణముగా ఈ వ్యాపకజ్వరాలు పశ్చిమ దేశాలలో ఆకురాల్చు కాలములోను , శీతాకాలములోను పొడచూపుతాయి.

వ్యాపక జ్వరములు ఇన్ఫ్లుయెంజా A , B, C, D అనే విషజీవాంశువులు ( Viruses ) వలన కలుగుతాయి.

విషజీవాంశువులు ( viruses ) అతిసూక్ష్మమైనవి. వీటికి కణనిర్మాణముండదు. వాటంతట అవి మనజాలవు. వాటంతట అవి ప్రత్యుత్పత్తి చెందజాలవు. వీటిలో జీవరాశులలో వలె జీవవ్యాపారక్రియలు జరగవు. ఈ విషజీవాంశువులు యితర జీవకణాలలో ప్రత్యుత్పత్తి అవుతాయి. ఇవి న్యూక్లియకామ్లములతో ( Nucleic acids ) నిర్మితమవుతాయి. వీనిలో పొందుపఱచబడిన న్యూక్లియకామ్లము బట్టి డీఆక్సీరైబోజ్ న్యూక్లియకామ్ల విషజీవాంశువులు ( DNA Viruses ) , రైబోజ్ న్యూక్లియకామ్ల విషజీవాంశువులు ( RNA Viruses) గాను వీనిని విభజించవచ్చు.

వ్యాపక జ్వరాలు ( Influenza ) కలిగించే విషజీవాంశువులు రైబోజ్ న్యూక్లియకామ్ల విషజీవాంశువులు RNA Viruses) . ఇవి Orthomyxoviridae సముదాయమునకు చెందుతాయి.

Influenza - A మనుజులకే కాక యితర క్షీరదములకు , పక్షులకు కూడా వ్యాధిని కలిగించగలవు. వీటి వలనే విశ్వవ్యాపక వ్యాధులు ( Pandemics ) , తీవ్రవ్యాధులు కలుగుతాయి. ఈ జీవాంశువుల ఉపరితలముపై హీమెగ్లూటినిన్ hemagglutinin ( HA ) న్యూరెమినిడేజ్ neuramidinase (NA) అనే ప్రతిరక్షకజనకము ( antigens ) లుంటాయి. ఆ ప్రతిరక్షకజనకములలో విభాగముల బట్టి ఈ విషజీవాంశువులను విభజిస్తారు. వీనిలో జన్యుపదార్థము ఎనిమిది ఒంటి పోగుల RNA తునుకలుగా ఉంటుంది. అందువలన కొత్త విషాంశువుల ప్రత్యుత్పత్తి జరిగినపుడు జన్యుపదార్థపు మార్పులు
( mutations ) కలిగే అవకాశములు మెండు.

Influenza -B మనుజులలోనే చూస్తాము . సీలుచేపలకు, ఫెరెట్ పిల్లులకు ఈ వ్యాధి కలుగవచ్చు.
ఈ విషజీవాంశువులలో మార్పులు ( mutations) తఱచు జరగవు. అందువలన చాలా మందికి ఒకసారి సోకగానే వ్యాధినెదుర్కొనే శక్తి కలుగుతుంది. విశ్వవ్యాపకవ్యాధులు దీని వలన కలగవు.

Influenza - C మనుజులకే కాక పందులకు , కుక్కలుకు కూడా సోకగలదు. ఈ వ్యాధి అసాధారణమైనా తీవ్రముగా ఒక్కొక్క ప్రాంతములో వ్యాప్తి జెందగలదు.

Influenza - D వ్యాధి పశువులకు పందులకు సోకుతుంది. మనుజులకు సోకగలిగినా యింతవఱకు మనుజులలో యీ వ్యాధి కలిగిన సూచనలు లేవు.

వ్యాపకజ్వరాలు వ్యాప్తి :

వ్యాపకజ్వరము సోకిన వారు దగ్గు తుమ్ముల ద్వారా విషజీవాంశు రేణువులను గాలిలోనికి వెదజల్లుతారు. దగ్గఱలో ఉన్నవారు ఆ నలుసులను పీల్చినా , లేక ఆ నలుసులు పడిన వస్తువులను తాకి ఆ చేతితో ముక్కు , నోరు , కళ్ళను తాకినా, ఆ విషజీవాంశువులు శరీరములోనికి ప్రవేశిస్తాయి. వ్యాధి గలవారిని స్పర్శించుట వలన , వారితో కరచాలనములు చేయుట వలన ఆ విషాంశువులను అంటించుకొనే అవకాశము ఉన్నది.
ఈ విషాంశువులు వస్తువుల ఉపరితలములపైన 24 నుంచి 48 గంటల వఱకు మనగలవు. తుమ్ములు , దగ్గుల వలన గాలిలో వెదజల్లబడినా అవి త్వరగానే బరువు వలన క్రిందకు చేరుకుంటాయి. గాలిలో ఎక్కువ కాలము ఉండవు. తేమ ఎక్కువగా ఉన్నా , సూర్యకాంతిలో అతినీలలోహిత కిరణాల వలన ( ultraviolet rays ) ఈ విషాంశువులు త్వరగా ధ్వంసమవుతాయి , సబ్బు , బట్టలసోడా , ఆల్కహాలు ఈ విషాంశువులను నశింప చేస్తాయి.

విషాంశువులు ముక్కు , గొంతుక , ఊపిరితిత్తుల కణముల పొరలకు హీమెగ్లూటినిన్ ల ద్వారా అంటుకొని పిదప కణముల లోనికి చొచ్చుకుంటాయి. ఆ కణములలో వాటి ప్రత్యుత్పత్తి జరిగి అనేక విషజీవాంశువులు కణముల నుంచి విడుదలవుతాయి. ఆక్రమించబడిన కణములు విధ్వంసము పొందుతాయి.

వ్యాపకజ్వర లక్షణములు :

స్వల్ప తీవ్రత గల వారిలో ఏ లక్షణములు కనిపించకపోవచ్చును. వ్యాధి సోకిన వారిలో ఒంటినొప్పులు కండరముల పీకు, శరీరమంతా నలత , గొంతునొప్పి , ముక్కుకారుట, జ్వరము , వణుకు , తలనొప్పి , దగ్గు , కలుగుతాయి. ఈ లక్షణములు రెండు దినముల నుంచి వారము వఱకు ఉండి క్రమేణ రోగులు కోలుకుంటారు. పిల్లలలో వాంతులు , విరేచనములు కలుగవచ్చు. ముక్కు కారుట కొంత ఉన్నా సాధారణ జలుబులో వలె ఎక్కువగా ఉండదు. సాధారణ జలుబు చేసిన వారిలో జ్వరము ఎక్కువగా ఉండదు. ఫ్లూ కలిగిన వారిలో ఒంటినొప్పులు , జ్వరము ఎక్కువగా ఉంటాయి.

వ్యాధినిరోధకశక్తి తక్కువయిన వారిలోను , వ్యాధితీవ్రముగా నున్నవారిలోను వ్యాపకజ్వరములో ఊపిరితిత్తుల తాపము ( Pneumonitis ) విషజీవాంశువుల వలన కాని , ఆ పిమ్మట దాడి సలిపే సూక్ష్మాంగజీవుల ( bacteria ) వలన , లేక రెండిటి వలన కాని కలుగ వచ్చును. విషజీవాంశువుల వలన కలిగే ప్రాథమిక పుపుసతాపములో ( Primary pneumonia) రోగులు త్వరగా కోలుకోక జ్వరము కొనసాగి, పొడి దగ్గు , లేక తక్కువ కఫముతో దగ్గు , ఆయాసము కలుగుతాయి.

సూక్ష్మజీవుల వలన ఊపిరితిత్తుల తాపము కలిగిన వారిలో ( Secondary bacterial pneumonia ) ముందు జ్వరము తగ్గినా మళ్ళీ జ్వరము , దగ్గు పుంజుకుంటాయి. వీరిలో కఫము ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఆయాసము కూడా కలుగవచ్చును. స్ట్రెప్టోకోకస్ న్యుమోనియా ( Streptococcus Pneumoniae ), స్టాఫిలోకోకస్ ఆరియస్ ( Staphylococcus Aureus ) , హీమోఫిలస్ ఇన్ ఫ్లుయెంజా ( Haemophilus Influenzae ) సూక్షాంగజీవుల వలన తఱచు ఈ ఊపిరితిత్తుల తాపము ఉపద్రవముగా సంక్రమిస్తుంది . ఊపిరితిత్తుల తాపము ఎక్స్ రే చిత్రములలో ప్రస్ఫుటముగా కనిపిస్తుంది.

ఊపిరితిత్తుల తాపము తీవ్రతరమయితే శ్వాసవైఫల్యము ( respiratory failure) కూడా కలిగే ప్రమాదము గలదు.

వ్యాధిగ్రస్థులలో క్రొత్త విషజీవంశువుల ప్రత్యుత్పత్తి కలిగినపుడు వాటి జన్యుపదార్థము
( genome ) లో మార్పులు ( mutations) స్వల్పముగానో ( viral drift ) , ఎక్కువగానో జరిగినపుడు
( viral shift ) వ్యాపకజ్వరముల తీవ్రత అధికము కావచ్చును, వాటి ఉగ్రత అధికమయి వ్యాధి అధికసంఖ్యాకులకు సోకి త్వరగా వ్యాపించవచ్చును.

వ్యాధి నిర్ణయము :

వ్యాపకజ్వరములు ప్రబలముగా నున్నపుడు వ్యాధి లక్షణముల బట్టి వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును. జ్వరము , దగ్గు ఎక్కువగా ఉండి ముక్కు కారుట తక్కువగా ఉంటే వ్యాపకజ్వరము ( influenza ) అయే అవకాశములు హెచ్చు. ముక్కు , గొంతుకల నుంచి పత్తిపుల్లతో సేకరించిన శ్లేష్మమును ప్రతిరక్షకజనకములకు ( antigens ) పరీక్షించి వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును. polymerase Chain Reaction తో ప్రతిరక్షకజనకము లుత్పత్తి చేసి జన్యుపదార్థములను కనుగొనవచ్చును. ప్రతిరక్షకములను direct fluorescent antibody test తో కనుగొనవచ్చును. శ్లేష్మములోని విషజీవాంశువులను వృద్ధిచేసి
( culture ) వ్యాధిని నిర్ణయించ వచ్చును.

వ్యాధి చికిత్స :

వ్యాపక జ్వరాలు ఉన్నవారిలో చాలామందికి ఉపశమన చికిత్సలు సరిపోవచ్చును. ఎసిటెమైనోఫిన్ , పారాసిటమాల్ జ్వరమునకు తలనొప్పికి వాడవచ్చును. పిల్లలలో ఏస్పిరిన్ రేయీస్సిండ్రోమ్ ( Reye’s Syndrome) కలిగించవచ్చు, కాబట్టి ఏస్పిరిన్ వాడరాదు. తగినంతగా ద్రవపదార్థములు , ఆహారము విశ్రాంతి సమకూర్చాలి. వీరు మద్యము సేవించరాదు. పొగత్రాగుట మంచిది కాదు. వ్యాధి తీవ్రత వీటి వలన పెరుగుతుంది.

మందులు :

న్యూరమిడినేజ్ నిరోధకములు ( Neuramidinase inhibitors ) : ఇవి విషజీవాంశువుల పొరపై గల న్యురమిడినేజ్ అనే జీవోత్ప్రేరకమునకు ( enzyme ) అవరోధము కలగించి విషజీవాంశువుల విడుదలను నిరోధిస్తాయి. ఓసెల్టమివీర్ ( Oseltamivir -( Tamiflu ) వయోజనులలో 75 మి.గ్రాలు దినమునకు రెండు పర్యాయములు , జెనమివీర్ ( Zanamivir ( Relenza ) వయోజనులలో 10 మి.గ్రా లు పీల్పువుగా దినమునకు రెండు సారులు 5 దినములు వ్యాధి చికిత్సకు , నివారణకు కూడా వాడవచ్చు.

ఎమాంటడిన్ ( Amantadine ) ఇన్ ఫ్లుయెంజా ఏ కి వాడవచ్చు. ఈ ఔషధములను వ్యాధి కలిగిన 24 - 48 గంటలలో మొదలుపెడితే ప్రయోజనము ఎక్కువ.

సూక్ష్మాంగజీవుల విపక్షక ఔషధములు ( antibiotics) ఫ్లూ జ్వరము తర్వాత సూక్షాంగజీవులు ( bacteria) వలన కలిగే ఊపిరితిత్తుల తాపము ( Pneumonia) నకు , శ్వాసనాళిక పుపుసనాళికల తాపమునకు ( Bronchitis) ఉపయోగిస్తారు. విషాంశువులపై వాటి ప్రభావము శూన్యము.

వ్యాధితీవ్రముగా నున్నవారికి వైద్యాలయములలో చికిత్స లందించాలి.

వ్యాపక జ్వరముల నివారణ :

ఇన్ఫ్లుయెంజా నివారణకు టీకాలు లభ్యము. 6 మాసములు నుంచి 18 సంవత్సరముల వారు , 50 సంవత్సరములు నిండిన వారు, ఫ్లూ కాలములో గర్భిణీస్త్రీలు , ఫ్లూ కాలములో గర్భము దాల్చబోయే స్త్రీలు , ఉబ్బస , మధుమేహము , శ్వాసకోశపు వ్యాధులు , హృద్రోగములు వంటి ఇతర వ్యాధులున్న వారు , ఆరోగ్యవిధులలో పనిచేసేవారు టీకాలు వేసుకొనుట మేలు.

వ్యాపక జ్వరాలున్నవారికి దూరముగా ఉండుట , స్పర్శ , కరచాలనాదులను వీలయినంతగా పాటించక పోవుట వలన , నోరు ముక్కులపై కప్పులను ( masks ) ధరించుట వలన , చేతులను తఱచు కడుక్కొనుట వలన, శుభ్రము చేసుకొనుట వలన , నోరు , ముక్కు ,కనులు , ముఖములపై చేతులను చేర్చకపోవుట వలన వ్యాపక జ్వరములను కొంతవఱకు నివారించ గలుగుతాము.

దగ్గు , తుమ్ములున్న వారు మోచేతిని గాని జేబురుమాలుని కాని నోటికి , ముక్కుకి అడ్డుపెట్టుకొని దగ్గుట, తుమ్ముట చేస్తే తుంపరలను వ్యాప్తి చేయరు.

( ఉపయుక్తమనుకుంటే నిరభ్యంతరముగా పంచుకొనవచ్చును )

దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి ( Chronic Obstructive Pulmonary Disease )

                                    దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి ( Chronic Obstructive Pulmonary Disease )



( తెలుగుతల్లి కెనడా వారి సౌజన్యముతో ).                               డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి 

                                                     
                                                           ఇంటికి సెగనుం  బెట్టరు
                                                       కంటికిఁ బొగబెట్టిరేని కారును జలముల్
                                                       పెంటా యూపిరితిత్తులు ? ?
                                                       మంటలఁ దెగఁ బాలుసేయ , మానక పొగలన్ ! !


శరీర కణజాలపు జీవ ప్రక్రియలో ప్రాణవాయువు ( Oxygen) గ్రహించబడి బొగ్గుపులుసు వాయువు ( Carbon dioxide ) విడుదల అవుతుంది. వివిధ అవయవముల కణజాలమునకు రక్తము ద్వారా ప్రాణవాయువు అందించబడుతుంది. ఆయా కణజాలము నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువు రక్తములోనికి చేరుతుంది. ఊపిరితిత్తులు ప్రాణవాయువుని రక్తమున కందించి రక్తమునుంచి బొగ్గుపొలుసు వాయువుని గ్రహించి బయటకు విసర్జిస్తాయి. నిరంతరము ప్రాణవాయవుని రక్తమునకు చేర్చుటకు , బొగ్గుపులుసు వాయువుని విసర్జించుటకు ఊపిరితిత్తులలో ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసాలతో గాలి ప్రసరణ , ఊపిరితిత్తులకు రక్తప్రసరణ అవసరము.

వాతావరణములో నున్న గాలి ముక్కు , గొంతుక , స్వరపేటిక ల ద్వారా శ్వాసనాళము( Trachea) నకు చేరుతుంది. శ్వాసనాళము రెండు పుపుసనాళములుగా ( Bronchi ) చీలి రెండు ఊపిరితిత్తుల వాయుప్రసరణకు సహాయపడుతుంది. ప్రతి ఊపిరితిత్తిలో పుపుసనాళము ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ , అంతిమ పుపుసనాళికలుగా ( Primary, secondary tertiary and terminal bronchioles ) శాఖలై పిదప శ్వాసనాళికలు ( Respiratory bronchioles) , వాయుగోళనాళికలుగా
( Alveolar ducts ) చీలి చిట్టచివర వాయుగోళములను ( Alveoli ) ధరిస్తాయి. ఈ వాయుగోళములు , వాని దరిని ఉండు సూక్ష్మరక్తనాళికల ( Capillaries ) మధ్య వాయువుల మార్పిడి జరుగుతుంది. ఊపిరితిత్తులకు పుపుసధమని ( Pulmonary Artery ) ద్వారా రక్తము చేరి పువుససిరల
( Pulmonary veins) ద్వారా రక్తము హృదయమునకు తిరిగి చేరుకుంటుంది.

ఊపిరితిత్తులలో దీర్ఘకాలము పదేపదే తాపప్రక్రియ ( irritation and inflammation ) జరుగుట వలన కలిగే విధ్వంసముచే వాయుప్రసరణకు ( ముఖ్యముగా నిశ్వాసమునకు ) అవరోధము కలిగి దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి ( Chronic Obstructive Pulmonary Disease - COPD ) కలుగుతుంది. దీని వలన దగ్గు , కఫము, ఆయాసము కలుగుతాయి.

ఈ వ్యాధిలో ఊపిరితిత్తుల ఉబ్బుదల ( Emphysema) , దీర్ఘకాలిక పుపుస, శ్వాసనాళికల తాపము ( Chronic Bronchitis) రెండు ప్రక్రియలను గమనిస్తాము. తాపప్రక్రియ వలన వాయుగోళముల , సాగుకణజాలపు విధ్వంసము జరిగి శ్వాసవృక్షపు చివరలో గాలి ఎక్కువై ఉబ్బుదల కనిపిస్తుంది. కఫముతో కూడిన దగ్గు సంవత్సరములో మూడు నెలలు చాలా దినములు , వరుసగా రెండు సంవత్సరాలుంటే దానిని దీర్ఘకాలిక పుపుస శ్వాసనాళికల తాపము ( Chronic Bronchitis) గా నిర్ణయించవచ్చును. ఈ వ్యాధి క్రమ క్రమముగా తీవ్రమవుతుంది. ఊపిరతిత్తులలో వాయుగోళములు పుపుస శ్వాసనాళికల విధ్వంసము, నష్టము శాశ్వతమవుట వలన ఊపిరితిత్తుల వ్యాపారము సామన్య స్థితికి తిరిగి రాదు. ఉబ్బసకు దీనికి అదే తేడా.

వ్యాధికి కారణములు :

పుపుస నాళికలలో పరంపరలుగా తాపప్రక్రియ జరుగుటకు ప్రధాన కారణము ధూమపానము. ధూమపానము సలిపే వారిలో 20 నుంచి 50 శాతమపు మందిలో దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి జీవిత కాలములో పొడచూపుతుంది. వయస్సు పెరిగిన కొలది వ్యాధిలక్షణములు హెచ్చవుతాయి.
హానికరమైన యితర గాలులు , గాలి ప్రసరణ సరిగా లేని ఇళ్ళలో వంట పొయ్యిల నుంచి వచ్చే పొగ వలన , బొగ్గుగనులు , బంగారు గనులలో ధూళి, పొగలు , రసాయినకములు , హానికర యితర వాయువులు పీల్చుట వలన పనిచేసే కార్మికులకీ వ్యాధి కలుగ వచ్చును. పట్టణాలలో వాతావరణ కాలుష్యము ఈ వ్యాధికి దోహదకారి అవుతుంది.

జన్యు పరముగా వచ్చే ఆల్ఫా- 1 ఏంటిట్రిప్సిన్ లోపము ( alpha-1 Antitripsin deficiency ) వలన దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధక వ్యాధి పిన్నవయస్సులో రావచ్చును. ఈ వ్యాధి ఉన్నవారిలో ఆల్ఫా -1 ఏంటిట్రిప్సిన్ లోపమున్నవారు 2 శాతము వఱకు ఉండవచ్చును. ఇతర కుటుంబసభ్యుల కీ వ్యాధి ఉన్నా ,45 సంవత్సరముల వయస్సు లోపల ఈ వ్యాధి కనిపించినా, ఊపిరితిత్తుల క్రింద భాగములలో ఉబ్బుదల ఎక్కువగా ఉన్నా ఆల్ఫా- 1 ఏంటిట్రిప్సిన్ కు తప్పకుండా పరీక్ష చెయ్యాలి.

వ్యాధిగతి ;

దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి ఊపిరితిత్తులలో పరంపరలుగా కలిగే తాపము ( Inflammation) , మాంసకృత్తు విచ్ఛేదనములు ( Proteinases ),మాంసకృత్తుల అవిచ్ఛేదనముల (Antiproteinases ) మధ్య తారతమ్యములు , ఆమ్లజనీకరణము ( Oxidation) , కణజాలపు సహజమృతి ( Apoptosis ) వలన పురోగమిస్తుంది.
పుపుసనాళికలు వాయుగోళములలో తాపము వలన వాపు , అధికముగా శ్లేష్మపు ఉత్పత్తి , వాయుగోళముల విధ్వంసము , తంతీకరణము ( fibrosis) , సాగుకణజాలపు ( elastic tissue) విధ్వంసము జరిగి ఊపిరితిత్తుల ఉబ్బుదల ( emphysema) కలుగ జేస్తాయి. పుపుసరక్తనాళములపై కూడా ఈ తాప ప్రభావము ఉంటుంది.

పై మార్పులు ఊపిరిపైన ఫలితము చూపిస్తాయి. నిశ్వాసము మందగిస్తుంది. ఊపిరి వదలడము శ్రమభరితమవుతుంది. నిశ్వాస వాయుప్రసరణము తగ్గుతుంది. వాయుగోళములలో గాలి ఎక్కువగా చేరుకొని ఊపిరితిత్తులు ఉబ్బుతాయి. వాయు ప్రసరణ తగ్గుట వలన , తాపము వలన , వాయుగోళముల విధ్వంసము వలన వాయుగోళములు సూక్ష్మరక్తనాళముల మధ్య ప్రాణవాయువు బొగ్గుపులుసు వాయువుల మార్పిడి మందగిస్తుంది. పుపుసధమనులలో రక్తపుపోటు కూడా హెచ్చవుతుంది ( Pulmonary hypertension ). అందువలన వ్యాధి బాగా ముదిరిన వారిలో హృదయపు కుడి జఠరికపై ( Right ventricle) పనిభార మధికమై హదయవైఫల్యమునకు ( congestive heart failure ) దారితీస్తుంది.
వ్యాధి ప్రకోపించి చివరి దశలలో రక్తములో ప్రాణవాయువు పరిమాణము తగ్గి, బొగ్గుపులుసు వాయువు పరిమాణము పెరిగి , శ్వాసవైఫల్యము ( Respiratory failure) , రక్తపు ఆమ్లీకరణలకు
( Respiratory acidosis) దారితీస్తాయి

శ్వాసావరోధవ్యాధి కలవారిలో గుండెజబ్బులు, ఎముకల బలము తగ్గుట ( Osteoporosis ) కండరముల నీరసము ఎక్కువగా కలుగుతాయి.

వ్యాధి లక్షణములు :

ఊపిరితిత్తుల వ్యాపారము బాగా దెబ్బతినే వఱకు ( FEV1 50 శాతమునకు మించి క్షీణించే వఱకు ) ఏ లక్షణములు పొడచూపవు.

దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధవ్యాధి తీవ్రమయిన వారికి తఱచు దగ్గు, కఫము, ఆయాసము, ఊపిరి వదిలేటప్పుడు పిల్లికూతలు కలుగుతాయి. ప్రారంభ దశలో ఆయాసము పనిచేస్తున్నపుడు , శారీరక శ్రమ సమయములలో కలిగినా వ్యాధి ముదిరాక విశ్రాంతసమయములలో కూడా కలుగవచ్చును. సూక్ష్మజీవులు, విషజీవాంశువులు( viruses ) , హానికర వాయువులు , వలన ఊపితిత్తులలో తాపము కలిగినపుడు , వ్యాధి లక్షణములు హెచ్చుగా కన్పిస్తాయి. ఆయాసము పెరిగినపుడు ఆందోళన కూడా కలుగుతుంది. కఫమునకు సాధారణస్థితులలో రంగు ఉండదు. సూక్ష్మజీవుల వలన తాపము కలిగినప్పుడు కఫము చీము రంగులోను, పచ్చరంగులోను ఉంటుంది. రక్తములో బొగ్గుపులుసుగాలి పెరిగితే అతినిద్ర , అపస్మారక స్థితి కలుగవచ్చును.

వీరిలో ఊపితిత్తుల ఉబ్బుదల వలన ఛాతి పీపా ఆకారములో ఉంటుంది. ఛాతి ముందు నుంచి వెనుక ప్రమాణము ఎక్కువవుతుంది. ఆయాసము ఉన్నవారిలో ఊపిరి కొఱకు కంఠకండరముల వంటి అదనపు కండరములు కూడా శ్రమించుట గమనిస్తాము. వినికిడి గొట్టముతో విన్నపుడు ఛాతిలో ఊపిరి శబ్దములు మందకొడిగా ఉంటాయి. నిశ్వాస శబ్దముల నిడివి పెరుగుతుంది. పిల్లికూతలు ( Wheezing) వినిపిస్తాయి. ఛాతిపై వేళ్ళుపెట్టి వానిని రెండవచేతి మధ్యవేలుతో కొడితే ప్రతిధ్వని మోత ఎక్కువగా ( hyper resonance ) ఉంటుంది.

వ్యాధి నిర్ణయము :

దీర్ఘకాలము పొగ త్రాగిన వారిలోను , వృత్తిపరముగా హానికర వాయువులను, దుమ్ములను పీల్చే వారిలోను, గనులలో పనిచేసేవారిలోను దగ్గు, కఫము, ఆయాసము కలుగుతే శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలు
( Pulmonary function tests ) , ఛాతికి ఎక్స్ - రేలు చేయుట వలన వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును. చాలా సంవత్సరాలు పొగ త్రాగిన వారిలోను , తాపజనక వాయువులను పీల్చిన వారిలోను వ్యాధి పొడచూపక మునుపే శ్వాస వ్యాపారపరీక్షలు చేసి వ్యాధిని త్వరగా కనిపెట్టుట మంచిది.

శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలు :

శ్వాస వ్యాపార పరీక్షలు ( Pulmonary function tests ) శ్వాసకు అవరోధమును కనుగొనుటకు సహాయపడతాయి. శ్వాసమాపకము ( Spirometer ) అనే పరికరమును శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలకై ఉపయోగిస్తారు.
సుదీర్ఘ సంపూర్ణ ఉచ్ఛ్వాసము ( forced inspiration ) , తదుపరి సత్వర సుదీర్ఘ నిశ్వాసములను
( forced expiration) ఈ పరికరముతో కొలుస్తారు. బలమైన దీర్ఘ ఉచ్ఛ్వాసము తర్వాత బలమైన దీర్ఘ నిశ్వాసముతో వదిలే గాలి ఘనపరిమాణమును సంపూర్ణశ్వాస ప్రమాణము (Forced Vital Capacity FVC ) గా పరిగణిస్తారు.
బల ఉచ్ఛ్వాసముతో గాలి పీల్చిన పిదప బల నిశ్వాసముతో మొదటి సెకండులో వదిలే గాలి పరిమాణము ( Forced Expiratory Volume/ first second FEV1 ) ను , మొదటి సెకండులో నిశ్వాసముతో వదల గలిగే గాలి / సంపూర్ణశ్వాస ప్రమాణము FEV1 / FVC ) నిష్పత్తిని ఉపయోగించి అవరోధక పుపుస వ్యాధులను ( Obstructive lung diseases ), నిర్బంధ పుపుస వ్యాధులను
( Restrictive lung diseases ) వేఱుపఱచ వచ్చును.

అవరోధక శ్వాసవ్యాధులు ( ఉబ్బసము, దీర్ఖకాలిక శ్వాసావరోధము, ఊపిరితిత్తుల ఉబ్బుదల ) ఉన్న వారిలో సంపూర్ణశ్వాస ప్రమాణము ( FVC ) తగ్గినా , బలనిశ్వాస వాయుపరిమాణము -1 ( మొదటి సెకండులో బలముగా వదల గలిగే గాలి పరిమాణము FEV1 ) విశేషముగా ( 70 శాతము కంటె
తక్కువగా ) తగ్గుతుంది .

శ్వాసనాళిక వ్యాకోచ చికిత్సానంతరము ( Post bronchodilator treatment ) దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధము గల వారిలో శ్వాస వ్యాపార పరీక్షలు కొద్దిగా మాత్రము మెఱుగవుతాయి. ఉబ్బసవ్యాధిగ్రస్థులలో శ్వాసనాళ వ్యాకోచ చికిత్సతో శ్వాసవ్యాపారము చాలా మెఱుగవుతుంది. మొదటి సెకండు నిశ్వాస వాయు పరిమాణము విశేషముగా వృద్ధి చెందుతుంది.

నిర్బంధవ్యాధులు : ఊపిరితిత్తులలో తంతీకరణము ( Pulmonary Fibrosis ), పుపుసపరివేష్టనపు వ్యాధులు ( Diseases of Pleura ) వలన ఉచ్ఛ్వాసమునకు అడ్డంకి కలిగిన వారిలో సంపూర్ణ శ్వాసప్రమాణము ( FVC ) , మొదటి సెకండులో నిశ్వాసప్రమాణము ( FEV1 ) సమాంతరముగా తగ్గుతాయి.

ఈ వ్యాధులు లేనివారలలో శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలు సాధారణ పరిమితిలో ఉంటాయి.

బలనిశ్వాస వాయు ప్రమాణము-1 ( FEV1 ) వయస్సు, ఎత్తు , బరువు , లింగముల బట్టి ఉండవలసిన విలువను అంచనా వేసి ఆ విలువ కంటె తగ్గుదల బట్టి దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధపు తీవ్రతను నిర్ణయిస్తారు.

FEV -1 అంచనాలో 80 % కంటె ఎక్కువగా ఉంటే మితము
FEV -1. అంచనాలో 50 - 79 % లో ఉంటె తీవ్రము
FEV-1 అంచనాలో 30- 49 % లో ఉంటే తీవ్రతరము
FEV-1 అంచనాలో 30 % కంటె తక్కువయితే తీవ్రతమము అని వ్యాధి తీవ్రతను నిర్ణయిస్తారు.

ఊపిరితిత్తులలో కార్బన్ మోనాక్సైడు ప్రసరణ సామర్థ్యత ( Diffusing capacity of the Lungs for carbon monoxide DLCO ఈ వ్యాధి ఉన్నవారిలో తగ్గుతుంది. ఈ పరీక్ష రక్తపు ప్రాణవాయువు సంగ్రహణ శక్తిని సూచిస్తుంది.

వ్యాధి తీవ్రముగా ఉన్నవారిలో రక్తములో బైకార్బొనేట్ ( bicarbonate) విలువ పెరుగుతుంది. ఊపిరితిత్తులచే తగినంతగా విసర్జింపబడని బొగ్గపులుసు వాయువు ( carbon dioxide) రక్తములో బైకార్బొనేట్ గా నిలువవుతుంది. మూత్రపిండములు యీ బైకార్బొనేట్ ను విసర్జించుటకు కృషి చేసినా ఆ కృషి చాలకపోవచ్చును.

శ్వాసావరోధ వ్యాధి తీవ్రముగా ఉన్నవారిలో ధమని రక్తవాయువుల ( Arterial Blood Gases ) పరీక్ష అవసరము. ధమనిరక్తములో ప్రాణవాయువు పీడనమును ( PaO2 ), బొగ్గుపులుసు వాయువు పీడనము ( PaCO2 ) రక్తపు ph లను కొలిచి శ్వాసవైఫల్యమును ( Respiratory failure ) పసిగట్టవచ్చును.

ఈ వ్యాధి ఉన్నవారిలో ఎఱ్ఱ రక్తకణముల సంఖ్య పెరగవచ్చును. రక్తములో దీర్ఘకాలము ప్రాణవాయువు ప్రమాణము తగ్గుట వలన శరీరము ఎఱ్ఱకణముల ఉత్పత్తిని పెంచుట దీనికి కారణము.

ఛాతి ఎక్స్ రే చిత్రములలో ఊపిరితిత్తుల ఉబ్బుదల వలన ఉదరవితానపు వంకలు తగ్గి సమతలత కలుగవచ్చును . ఛాతి ముందు , వెనుకల పరిమాణము పెరుగుతుంది. ఊపిరితిత్తులలో గాలిఎక్కువగుట వలన పారదర్శకత పెరిగి , రక్కనాళముల గుర్తులు తగ్గుతాయి. గాలి బుడగలు
( bullae ) కనిపించవచ్చును. ఊపిరితిత్తుల తాపము ( Pneumonitis ), పుసవేష్టనములో వాయువు
( Pneumothorax ) , హృదయవైఫల్యము వలన ఊపిరితిత్తులలో నీరు పట్టుట ( Pulmonary edema ) కర్కటవ్రణములు ( Cancers ) వంటి ఇతర వ్యాధులను కనుగొనుటకు ఎక్స్ రేలు ఉపయోగపడుతాయి.

ఛాతి కేట్ స్కానులు ఊపిరితిత్తులలో విపరీతముగా ఉబ్బిన భాగము తొలగించే శస్త్రచికిత్సలకు ( Lung Volume Reduction Surgery ) ముందు , ఊపిరితిత్తుల మార్పు శస్త్రచికిత్సలకు ( Lung Transplantation ) ముందు , కర్కటవ్రణములను ( Cancers )కనుగొనుటకు వాడుతారు.

వ్యాధి చికిత్స :

దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధిలో ఊపిరితిత్తులలో కణజాల విధ్వంసము, నష్టము కలుగుట వలన వ్యాధికి ఉపశమనము చేకూర్చుట తప్ప వ్యాధిని సంపూర్ణముగా నయము చేయుట కుదరదు.

పొగత్రాగడము మానివేయుట , హానికర వాయువులు , దుమ్ము , ధూళిలకు దూరముగా ఉండుట, ఊపిరితిత్తులను విషజీవాంశువులు , సూక్ష్మజీవుల బారి నుంచి కాపాడుట వలన వ్యాధి పురోగమనమును మందగింప చేయవచ్చును. మధ్య మధ్యలో కలిగే వ్యాధి ఉద్రేకతలను అరికట్టవచ్చును.

శ్వాసవ్యాధులు కలవారు ప్రతి ఐదు సంవత్సరములకు ఒకసారి ఊపిరితిత్తుల తాపము అరికట్టు టీకాను ( Pneumonia vaccine ) ప్రతిసంవత్సరము ఫ్లూ రాకుండా ఇన్ఫ్లుయెంజా టీకాను
( Influenza vaccine ) వేసుకోవాలి.

ఔషధములు ;

ఈ వ్యాధిలో శ్వాసకు అవరోధమును తగ్గించుటకై పుపుస శ్వాసనాళికలలో ఉన్న మృదుకండరముల బిగుతును తగ్గించి ఆ నాళికలను వ్యాకోచింపజేసే మందులను పీల్పువుల ( Inhalers ) ద్వారా గాని, తుంపరులుగా శీకరయంత్రములతో ( nebulizers ) గాని వాడుకోవాలి.

వ్యాధి ఉద్రేకించినపుడు తక్షణ ఉపశమనమునకు సత్వరముగ పనిచేసే బీటా 2- ఎడ్రినలిన్ గ్రాహక ఉత్తేజకములను ( Short acting Beta2- adrenergic agonists SABA s ) పీల్పువుల ( Inhaler ) ద్వారా వాడాలి.
ఎక్కువ వాడకములో ఉండే ఓషధము ఆల్బుటెరాల్ ( Albuterol ) పీల్పువు . దీనిని రెండు పీల్పులు ప్రతి 4 - 6 గంటలకు లేక శీకరయంత్రము ద్వారా 2.5 మి. గ్రా.లు ప్రతి 6-8 గంటలకు తుంపరులుగా వాడ వచ్చును.
లీవాల్బుటెరాల్ ( Levalbuterol ) మరో మందు. దీనిని రెండు పీల్పులు ప్రతి 4-6 గంటలకు లేక శీకరయంత్రము ద్వారా 0.63 - 1.25 మి. గ్రా.లు ప్రతి 6-8 గంటలకు వాడవచ్చు . ఇవి పుపుస,శ్వాసనాళికల మృదుకండరములను సడలించి ఆ నాళికలను వ్యాకోచింపజేస్తాయి. అందు వలన గాలి బాగా ప్రసరిస్తుంది.
పిర్ బ్యుటెరాల్ ( Pirbuterol ) మరో మందు , రెండు పీల్పులు ప్రతి 4-6 గంటలకు వాడుకొనవచ్చును.

ఎసిటైల్ ఖొలీన్ అవరోధకములు( Anticholenergics - Muscarine Antagonists ) :

ఇప్రట్రోపియమ్ బ్రోమైడు ( Ipratropium bromide ) ను పీల్పువు ద్వారా గాని, శీకరయంత్రము ద్వారా గాని ఆల్బుటరాల్ తోను, లేక లీవాల్బుటరాల్ తోను కలిపి, లేక ఒంటరిగాను అందించవచ్చును. ఇది పుపుస, శ్వాసనాళికల మృదుకండరములను సడలించి ఆ నాళికలను వ్యాకోచింపజేస్తుంది. ఇప్రట్రోపియమ్ మోతాదులు కొద్ది గంటలే పనిచేస్తాయి ( Short acting Muscarine Antagonist SAMA ) కాబట్టి దీనిని దినమునకు 2 పీల్పులు ప్రతి 4-6 గంటలకు లేక 0.5 మి.గ్రా.లు ప్రతి 6-8 గంటలకు శీకరయంత్రము ద్వారా గాని వాడాలి.

సాల్మెటరాల్ ( Salmeterol ), ఫార్మెటరాల్ ( Formoterol ) , దీర్ఘకాలిక బీటా ఉత్తేజకములను
( Long Acting Beta Agonists LABAs ) విడిగాగాని , కార్టీకోస్టీరాయిడులతో ( Fluticasone or Mometasone ) కలిపి గాని పీల్పువులుగా ఉపయోగించ వచ్చును.
ఒలొడటెరాల్ ( Olodaterol ) రోజుకు రెండు పీల్పులుగా వాడాలి.

టియోట్రోపియమ్ ( Tiotropium ) దీర్ఘకాలిక ఎసిటైల్ ఖొలీన్ అవరోధకము ( Long acting Muscarine Antagonist LAMA ) . దీనిని దినమునకు రెండు పీల్పులగా వాడాలి. దీర్ఘకాలిక బీటా ఉత్తేజకము ఓలొడటెరాల్ ( Olodaterol ) తో కలిపి పీల్పువుగా కూడా టియోట్రోపియమ్ లభ్యము.

యుమిక్లిడినియమ్ ( Umeclidinium ) దీర్ఘకాలము పనిచేసే ఎసిటైల్ ఖొలీన్ అవరోధకము ( Long Acting Muscarine Antagonist LAMA ). దినమునకు ఒక మోతాదుని పీల్పువు ద్వారా వాడుకోవాలి.

కార్టికోస్టీరాయిడ్ పీల్పువులు ( Inhaled corticosteroids. ) పుపుస శ్వాసనాళికలలో తాపమును తగ్గించి ఊపిరికి అడ్డంకిని తగ్గిస్తాయి. వ్యాధి తీవ్రతమమయినపుడు , వ్యాధి ఉద్రేకించినపుడు వీని ప్రయోజనము కలదు . కాని ఇవి వ్యాధినిరోధకశక్తిని తగ్గించడము వలన ఊపితిత్తులు సూక్ష్మజీవుల బారికి గురిఅయే అవకాశములు పెరుగుతాయి. ఈ పీల్పువులను వాడిన పిమ్మట నోటిపూతలు కలుగకుండా ఉండుటకు నోటిని నీళ్ళతో పుక్కిలించాలి.

థియాఫిలిన్ ( Theophylline) కు పుపుస శ్వాసనాళికలను వ్యాకోచింపజేసే గుణము కలదు. వ్యాధి లక్షణములు మిగిలిన మందులతో లొంగని వారికి థియోఫిలిన్ ను నెమ్మదిగా విడుదలయే బిళ్ళల రూపములో వాడవచ్చును. ఆందోళన , వణకు , గుండెదడ , కడుపులో వికారము, వాంతులు, మూర్ఛ దీని వలన కలిగే అవాంఛిత ఫలితములు. థియాఫిలిన్ వాడే వారిలో మధ్యమధ్యలో రక్తప్రమాణములను పరీక్షించాలి.

నోటి ద్వారా గాని సిరల ద్వారా గాని కార్టికోస్టీరాయిడులను వ్యాధి ఉద్రేకించినపుడు , తీవ్రతమమయినపుడు తాత్కాలికముగాను వీలయినంత తక్కువ మోతాదులలోను వాడుతారు.

Alpha - 1 Antitrypsin లోపించిన వారిలో దానిని వారమునకు ఒకసారి సిరల ద్వారా యిస్తే ప్రయోజనము చేకూరుతుంది.

ధమని రక్తపు ప్రాణవాయువు సంపృక్తత ( oxygen saturation ) 88 శాతము కంటె తక్కువయిన వారికి ప్రాణవాయువును ముక్కు గొట్టము ద్వారా అందించాలి.

రక్తములో బొగ్గుపులుసు వాయువు ప్రమాణము పెరిగిన వారికి , శ్వాసవైఫల్యము ప్రారంభదశలో ఉన్నవారికి నిరంతర పీడనముతో ( Continual Positive airway pressure CPAP ) గాని ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసములలో పీడనము మార్చి ( Bilevel positive airway pressure BiPAP ) గాని ముక్కుపై మూతతో ( mask ) ప్రాణవాయువును నిద్రలో ఉన్నపుడు , అవసరమయితే పగలు కొన్ని గంటలు అందించవచ్చును.

ఊపిరితిత్తుల పరిమాణము తగ్గించే శస్త్రచికిత్స Lung Volume Reduction Surgery :

వాయువుల మార్పిడికి దోహదపడకుండా పనిచేసే భాగముల మీద పీడనము పెట్టి ఊపిరికి అంతరాయము కలిగించే ఉబ్బుదల భాగములను తొలగించే శస్త్రచికిత్స కొందఱికి ఉపయోగపడవచ్చును.

ఊపిరితిత్తుల మార్పిడి శస్త్రచికిత్స ( Lung Transplantation surgery ) FEV1 20 శాతము కంటె తక్కువగా ఉండి వ్యాధి తీవ్రతమమయినపుడు కొందఱికి అనుకూలము కావచ్చును.

వ్యాధి ఉద్రేకత ( Acute exacerbations of COPD ) :

దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధ వ్యాధి లక్షణములు అధికమయి ఆయాసము , దగ్గు అధికమయినపుడు వైద్యాలయములలో చేరిక అవసరమవవచ్చును. సూక్ష్మాంగజీవులు( bacteria ), విషజీవాంశువులు
( viruses ), తాపకజనకములు , వాతావరణ కల్మషముల వలన వ్యాధి ఉద్రేకించవచ్చును. అట్టి పరిస్థితులలో తఱచు పుపుస శ్వాసనాళిక వ్యాకోచకములను ( bronchodilators ) అందించుటతో పాటు , Antibiotics, కార్టికోస్టీరాయిడులు , ప్రాణవాయువులతో కూడా చికిత్స చేస్తారు.

వ్యాధి తీవ్రతరమయితే ధమని రక్తమును వాయువులకు పరీక్షించి శ్వాసవైఫల్యము నిర్ధారణయితే కృత్రిమశ్వాసను అందించాలి.

వ్యాధి నివారణ :

పొగత్రాగుట దీర్ఘకాలిక శ్వాసావరోధము అధిక శాతములో కలుగుటకు ప్రధాన కారణము. కావున వ్యాధిని నివారించాలన్నా అదుపులో ఉంచాలన్నా పొగత్రాగడము మానివేయుట చాలా ముఖ్యము. ఒక యత్నములో చాలా మంది పొగత్రాగుట మానలేరు. అందువలన పదే పదే పొగత్రాగడము మానుటకు యత్నించాలి. సలహా సహాయములను తీసుకోవాలి. అవసరమనుకుంటే పొగమానుటకు మందులను ఉపయోగించవచ్చును.

బొగ్గుగనులు , యితరగనులలో గాలి ప్రసరణ పెంచుట వలన , గాలిలో కల్మషములను ధూళిని తొలగించుట వలన , కార్మికులకు పరిశుభ్రమైన గాలిని ముక్కు , నోటిపై అమరు మూతల ( masks ) ద్వారా అందించుట వలన నల్ల ఊపిరితిత్తుల వ్యాధిని ( Black lung disease ) అరికట్టే ప్రయత్నాలు చెయ్యాలి.

( ఉపయుక్తమనుకుంటే నిరభ్యంతరముగా పంచుకొనండి )

ఉబ్బసము ( Bronchial Asthma )

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి

శరీర కణజాలపు జీవప్రక్రియలో ప్రాణవాయువు ( Oxygen) గ్రహించబడి బొగ్గుపులుసు వాయువు ( Carbon dioxide ) విడుదల అవుతుంది. వివిధ అవయవముల కణజాలమునకు రక్తము ద్వారా ప్రాణవాయువు అందించబడుతుంది. ఆయా కణజాలము నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువు రక్తములోనికి చేరుతుంది. ఊపిరితిత్తులు ప్రాణవాయవుని రక్తమున కందించి రక్తమునుంచి బొగ్గుపొలుసువాయువుని గ్రహించి బయటకు విసర్జిస్తాయి. నిరంతరము ప్రాణవాయవుని రక్తమునకు చేర్చుటకు బొగ్గుపులుసు వాయువుని విసర్జించుటకు ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసాల శ్వాసక్రియ అవసరము.

వాతావరణములో నున్న గాలి ముక్కు , గొంతుక , స్వరపేటిక ల ద్వారా శ్వాసనాళము( Trachea) నకు చేరుతుంది. శ్వాసనాళము రెండు పుపుసనాళములుగా ( Bronchi ) చీలి రెండు ఊపిరితిత్తుల వాయుప్రసరణకు సహాయపడుతుంది. ప్రతి ఊపిరితిత్తులో పుపుసనాళము ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ , అంతిమ పుపుసనాళికలుగా ( Primary, secondary tertiary and terminal bronchioles ) శాఖలై పిదప శ్వాసనాళికలు ( Respiratory bronchioles) , వాయుగోళనాళికలుగా
( Alveolar ducts ) చీలి చిట్టచివర వాయుగోళములను ( Alveoli ) ధరిస్తాయి. ఈ వాయుగోళములు ,వాని దరిని ఉండు సూక్ష్మరక్తనాళికల ( Capillaries ) మధ్య వాయువుల మార్పిడి జరుగుతుంది.

శ్వాసనాళము , పుపుసనాళముల గోడలలో ఉన్న మృదులాస్థి ( Cartilage ), శ్వాసనాళికల గోడలలో నుండు అనిచ్ఛా మృదుకండరములు ( Smooth muscles ) ఆ నాళములు, నాళికలను నిత్యము తెఱిచి ఉంచుతాయి. వాయుగోళముల బయట నుండు సాగుకణజాలము
( Elastic tissue ) వాయుగోళములు పూర్తిగా ముడుచుకొనుటను అరికడతాయి. ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసముల వలన శ్వాసవృక్షములో ( Bronchial tree ) వాయు చలనము జరుగుతుంది. ఈ గాలి చలనానికి అవరోధ మేర్పడినప్పుడు రక్తమునకు ప్రాణవాయువు అందించుటకు , రక్తమునుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువు తొలగించుటకు అంతరాయము ఏర్పడుతుంది. శ్వాసవృక్షములో వాయు చలనమునకు అవరోధము కలిగించే రుగ్మతలలో ఉబ్బసవ్యాధి ( Bronchial Asthma) ఒకటి.

ఉబ్బసవ్యాధి దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. ఈ వ్యాధివలన శ్వాసపథములో దీర్ఘకాలిక తాపప్రక్రియ
(inflammation ) కలిగి మధ్య మధ్యలో వ్యాధి ప్రకోపిస్తుంటుంది. సూక్ష్మాంగజీవులు( bacteria ), విషజీవాంశములు ( Viruses ) ఊపిరితిత్తులపై దాడి జరిపినపుడు , పడని వికటపదార్థములు
( allergens), వృత్తులలోను యితరత్రా తాపజనకముల ( irritants) బారికి దేహము పడినప్పుడు ఊపిరితిత్తుల విపరీత స్పందన వలన ఉబ్బసవ్యాధి లక్షణములు ప్రకోపిస్తాయి.

ఉబ్బస పొడచూపినపుడు పరంపరలగా దగ్గు , ఆయాసము , ఛాతిబిగింపు , ఊపిరి వదిలేటప్పుడు పిల్లికూతలు ( wheezings ) కలుగుతాయి. వ్యాధి విపరీతమయితే శ్వాస వైఫల్యము కలిగి, తీవ్రత హెచ్చయి మరణమునకు కూడా దారితీయ వచ్చును. వ్యాధి తనంతట కాని, చికిత్స వలన గాని కొన్ని నిముషముల నంచి కొన్ని గంటలలో ఉపశమించవచ్చును.

ఉబ్బసకు కారణములు :

ఉబ్బస వ్యాధి ప్రంపంచమంతటా ఉన్నా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో అధికముగా కనిపిస్తుంది. కొన్ని జాతులలో ఉబ్బసవ్యాధి అధికముగా కనిపించినా ఆర్ధిక, సామాజిక, పరిసరముల ప్రభావము దానికి కారణము కావచ్చును. జన్యువులు , క్రోమోజోములు యీ వ్యాధి కలుగుటకు కారణమయినా వాతావరణ, పరిసర ప్రభావములు యీ వ్యాధిపై హెచ్చుగా కలిగి ఉంటాయి . రెస్పిరేటరీ సిన్సిషియల్ వైరస్ ( Respiratory Syncytial Virus RSV ), రైనోవైరస్ ( Rhinovirus ) వంటి విషజీవాంశువులు (viruses ) , పొగాకు పొగ , యితర పొగలు, స్వచ్ఛత కొఱకు వాడే సబ్బులు వంటి రసాయినకములు, యితర రసాయినకములు, తాపకారులు( Irritants ) , పుప్పొడి, ధూళిక్రిములు, బొద్దింకల విసర్జనములు, పెంపకపు జంతువుల బొచ్చు, సుగంధపరిమళములు , బూజులు వంటి వికట పదార్థములు ( Allergens ), శీతలవాయువులు శ్వాసపథములో తాపము కలుగజేసి వ్యాధి పొడచూపుటకు కారణమవుతాయి.
వ్యాయామము , ఆటలు , మానసికాందోళనలు కూడా ఉబ్బసవ్యాధి ఉద్రేకించుటకు కారణము కాగలవు.

బీటా 2-ఎడ్రినలిన్ గ్రాహక అవరోధకములు ( Beta 2- adrenergic receptor blockers ),
ఏస్పిరిన్ , స్టీరాయిడులు కాని - తాపక నివారుణులు ( non steroid anti inflammatory agents ) ఉబ్బసవ్యాధిని ప్రకోపించవచ్చును.

ఉబ్బసవ్యాధి కలిగిన వారిలో శ్వాసపథములో గాలి చలనమునకు అవరోధము కలుగుతుంది.
ఈ అవరోధము ముఖ్యముగా నిశ్వాసమునకు ఏర్పడుతుంది. అందువలన ఊపిరితిత్తులు గాలితో ఉబ్బి ఉంటాయి.

శ్వాసనాళములు , పుపుస నాళములు , పుపుస నాళికలు , వాని కుడ్యములలోను, శ్లేష్మపు పొరలోను ( mucosa ) , యూసినోఫిల్స్ ( Eosinophils - ఇవి శ్వేతకణములలో ఒక రకము . ఇవి ఎఱుపు వర్ణకమును గ్రహించు చుక్కలు కలిగి ఉంటాయి.), మాస్ట్ కణములు ( mast cells) , భక్షక కణములు ( macrophages), రసిక కణములు ( T- lymphocytes ) చేరి తాపక్రియ కలుగజేస్తాయి. తాపక కణముల నుంచి , నాళముల లోపొర ( అంతస్త్వక్కు mucosa ) నుంచి, వెలువడు జీవరసాయినక పదార్థములు , నాడీ వాహకముల ( Neuro transmitters ) ప్రభావము వలన శ్వాస పుపుస నాళికలలోనున్న మృదుకండరములు సంకోచిస్తాయి. అందువలన ఆ నాళ, నాళికల ప్రమాణములు తగ్గిపోతాయి. ఈ మృదుకండరముల పరిమాణము కూడా పెరుగుతుంది.

శ్వాసనాళికల లోపొర భాగములు తాపప్రక్రియచే విచ్ఛేదమయి నాళములలో బిరడాలుగా ఏర్పడి గాలి ప్రసరించుటకు అవరోధము కలిగిస్తాయి.

శ్వాసవృక్షపు శ్లేష్మపుపొర క్రింద శ్లేష్మగ్రంథులు సంఖ్యాపరముగాను , పరిమాణములోను వృద్ధి చెంది శ్లేష్మము నధికముగా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. అధిక శ్లేష్మము వాయుచలనమునకు అడ్డుపడుతుంది.

శ్వాసనాళికల తాపప్రక్రియలో భాగముగా కొత్త సూక్ష్మరక్తనాళికలు జనితమవుతాయి.
మాన్చు ప్రక్రియలో లోపొర ( అంతస్వక్కు ) క్రింద , నాళములలో తంతుకణములు
( fibroblasts) పీచువంటి కొల్లజెన్ ( Collagen )తంతువులను ఉత్పత్తి చేయడము వలన
తంతీకరణ ( fibrosis ) జరిగి నాళములు కుచించుకు పోతాయి.
పై కారణము లన్నిటి వలన శ్వాసవృక్షములో ఊపిరి బంధించబడుతుంది. రక్తములో ప్రాణవాయువు చేరుటకు, బొగ్గుపులుసువాయువు విసర్జనకు భంగమేర్పడుతుంది.

ఉబ్బస లక్షణములు :

ఉబ్బస కలిగినప్పుడు పరంపరలుగా దగ్గు , ఆయాసము, ఛాతిలో బిగింపు , శ్రమభరిత నిశ్వాసములు, పిల్లికూతలు ( wheezing) కలుగుతాయి. గుండెదడ , అధికస్వేదము పొడచూపవచ్చును. వ్యాధి తగ్గి , అప్పుడప్పుడు ప్రకోపించుట వలన, చర్మతాపము ( Atopic Dermatitis ) , వివిధ పదార్థములకు వికటలక్షణములు కలుగియుండుట, కుటుంబములో యితరులకీ వ్యాధి ఉండుట వంటి లక్షణముల వలన , ప్రత్యక్షముగా వ్యాధిగ్రస్థులను పరీక్షించుట వలన వైద్యులు రోగనిర్ణయము చేయగలుగుతారు. వైద్యులు వినికిడిగొట్టముతో ఛాతిపై విన్నపుడు నిశ్వాస సమయము హెచ్చుగా ఉండుట గమనిస్తారు. నిశ్వాసములో పిల్లికూతలు కూడా వినవచ్చు. కొందఱిలో పిల్లికూతలు వినిపించక పోవచ్చును.

ఆయాసము ఊపిరితిత్తుల తాపము ( Pneumonitis ) , వాయుపూరిత పుపుస వేష్టనము ,
( ఊపిరితిత్తిని ఆవరించు ఉండు ఆచ్ఛాదన పుపుస వేష్టనము. దీనికి రెండుపొరలు ఉండును. రెండు పొరల మధ్య గాలి చేరుట Pneumothorax . ) యితర ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల వలన , హృదయవైఫల్యము ( Congestive heart failure) వంటి గుండెజబ్బుల వలన , పుపుసధమనిలో రక్తపుగడ్డలు వలన ( Pulmonary embolism), రక్తహీనత, అనేక యితర కారణముల వలన కలుగవచ్చును.

వ్యాధి నిర్ణయము ;

వ్యాధి లక్షణముల వలన వైద్యులు వ్యాధిని నిర్ణయించగలుగుతారు. వాయుపూరిత పుపుసవేష్టనము ( Pneumothorax), హృదయవైఫల్యము వలన ఊపిరితిత్తులలో నీరుపట్టుట
( Congestive heart failure) , పుపుస తాపము ( Pneumonitis ) ల సంశయము ఉంటే ఛాతికి ఎక్స్ రే లు అవసరము.
ఆ సంశయము లేక పోతే ఎక్స్ రేల అవసరములేదు.

చికిత్సతో ఉపశమనము చేకూరనప్పుడు ఆయాసము ఎక్కువగా ఉన్నపుడు , ఎక్స్ రే వ్యత్యాస పదార్థములతో ఛాతి కేటే్ స్కాన్ పుపుసధమనులలో రక్తపుగడ్డలను ( Pulmonary embolism ) కనిపెట్టుటకు లేక , లేవని నిర్ధారించుటకు ఉపయోగపడుతుంది.

ఆయాసము తీవ్రముగా ఉండి శ్వాసవైఫల్యమునకు అవకాశముంటే ఉబ్బసకు తక్షణ చికిత్సతో బాటు కృత్రిమశ్వాస అందించుటకు కూడా వైద్యులు సన్నద్ధులు కావాలి. గరిష్ఠ వాయు ప్రవాహము ( Peak flow ) 25 శాతమునకు తగ్గినపుడు , రక్తములో ప్రాణవాయువు బాగా తగ్గినపుడు , బొగ్గుపులుసు వాయువు బాగా పెరిగినపుడు, ఊపిరి మందగించి నపుడు వైద్యులు కృత్రిమశ్వాసల నందజేయాలి.

ఉబ్బసవ్యాధిని ధ్రువపఱచుటకు శ్వాస వ్యాపార పరీక్షలు ( Pulmonary function tests ) సహాయపడుతాయి. శ్వాసమాపకము ( Spirometer ) అనే పరికరము అందుల కుపయోగిస్తారు. సుదీర్ఘ సంపూర్ణ ఉచ్ఛ్వాసమును ( forced inspiration ) , తదుపరి సత్వర సుదీర్ఘ నిశ్వాసముల
( forced expiration) నీ పరికరముతో కొలుస్తారు. బలమైన దీర్ఘ ఉచ్ఛ్వాసము తర్వాత బలమైన దీర్ఘ నిశ్వాసముతో వదిలే గాలి ఘనపరిమాణమును సంపూర్ణశ్వాస ప్రమాణము (Total Vital Capacity TVC ) గా పరిగణిస్తారు. బల నిశ్వాసముతో మొదటి సెకండులో వదిలే గాలి పరిమాణము ( Forced Expiratory Volume/ first second FEV 1 ) ను , FEV 1 / TVC నిష్పత్తులను ఉపయోగించి అవరోధక పుపుస వ్యాధులను ( Obstructive lung diseases ), నిర్బంధ పుపుస వ్యాధులను
( Restrictive lung diseases ) వేఱుపఱచ వచ్చును. ఉబ్బస అవరోధక శ్వాసవ్యాధి. ఉబ్బస ఉన్నపుడు వారిలో బలనిశ్వాస వాయుపరిమాణము -1 ( FEV 1 మొదటి సెకండులో బలముగా వదల గలిగే గాలి పరిమాణము ) విశేషముగా తగ్గుతుంది . శ్వాసనాళిక వ్యాకోచ చికిత్సానంతరము
( Post bronchodilator treatment ) ఉబ్బసవ్యాధిగ్రస్థులలో శ్వాసవ్యాపారము చాలా మెఱుగవుతుంది. మొదటి సెకండు నిశ్వాస వాయు పరిమాణము విశేషముగా వృద్ధి చెందుతుంది. ఉబ్బస లేనపుడు శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలు సాధారణముగా నుండవచ్చును.

గరిష్ఠ ( శ్వాస ) ప్రవాహ మానికతో ( Peak flow meter ) సంపూర్ణ ఉచ్ఛ్వాసానంతరము సత్వర దీర్ఘనిశ్వాసము చేయించి గరిష్ఠ ప్రవాహము ( Peak flow ) కొలిచి ఉబ్బసవ్యాధిని నిర్ధారించి , దాని తీవ్రతను అంచనా చేయవచ్చును. ఈ పరికరములు చౌకగా లభిస్తాయి. ఇవి సులభ పరికరములు.

శ్వాసవ్యాపార పరీక్ష ఫలితములు సామాన్య పరిధులలో ఉంటే మెథాఖొలిన్ యిచ్చి శ్వాసనాళికల స్పందనను శ్వాసవ్యాపార పరీక్షలతో పరిశీలించి ఉబ్బస నిర్ధారణ చేయవచ్చును.

ఉబ్బస వ్యాధి ఉన్నవారికి పడని వికటించే పదార్థములకు ( Allergens) పరీక్షలు సలుపవచ్చును.

చికిత్స :

ఉబ్బస ప్రకోపించి నపుడు ఉబ్బస తీవ్రతను గరిష్ఠ ప్రవాహ పరిమాణము బట్టి అంచనా కట్టాలి. వ్యాధి ఉపశమన చికిత్సలు తక్షణము మొదలుపెట్టాలి.

వ్యాధి లక్షణములు పొడచూపే తఱచుదనము తీవ్రత బట్టి అంతరిత ( Intermittent ), నిరంతర ( Persistent ) అల్ప , మధ్యమ , అధిక తీవ్ర వ్యాధులుగా పరిగణిస్తారు.

తక్షణ ఉపశమనమునకు సత్వరముగ పనిచేసే బీటా 2- ఎడ్రినలిన్ గ్రాహక ఉత్తేజకములను
( Short acting Beta2- adrenergic agonists SABA s ) పీల్పువుల ( Inhaler ) ద్వారా వాడాలి.
ఎక్కువ వాడకములో ఉండే ఓషధము ఆల్బుటరాల్ పీల్పువు . దీనిని ఉబ్బస పొడచూపి నపుడు రెండు నుంచి ఆరు పీల్పులు వఱకు ప్రతి ఇరవై నిమిషములు ఉబ్బస తగ్గే వఱకు వాడాలి . లీవాల్బుటెరాలు ( Levalbuterol ) మరో మందు. దీనిని రెండు నుంచి ఎనిమిది పీల్పులు వఱకు వాడవచ్చు. ఈ మందులను గాలి, లవణజలములతో మిశ్రీకరించి తుంపరులుగా శీకరయంత్ర
( Nebulizer ) సహాయముతో కూడా వాడవచ్చును. ఇవి పుపుస,శ్వాసనాళికల మృదుకండరములను సడలించి ఆ నాళికలను వ్యాకోచింపజేస్తాయి

ఇదివఱలో బీటా2- ఎడ్రినలిన్ గ్రాహక ఉత్తేజకములు ( Beta2-Receptor agonist s) ఎపినెఫ్రిన్ , టెర్బుటలిన్ లను చర్మము క్రిందకు సూదిమందులుగా వాడే వారు. పీల్పువులు, శీకరయంత్రములతో ఔషధములను యివ్వ గలిగినప్పుడు అట్టి అవసరము లేదు. గుండె వ్యాధులున్న వారికి ఆ సూదిమందులు యివ్వరాదు.

ఎసిటైల్ ఖొలీన్ అవరోధకములు( Anticholenergics - Muscarine Antagonists ) :

ఇప్రట్రోపియమ్ బ్రోమైడు ( Ipratropium bromide ) ను పీల్పువు ద్వారా గాని, శీకరయంత్రము ద్వారా గాని ఆల్బుటరాల్ తోను, లేక లీవాల్బుటరాల్ తోను కలిపి, లేక ఒంటరిగాను అందించవచ్చును. ఇది పుపుస, శ్వాసనాళికల మృదుకండరములను సడలించి ఆ నాళికలను వ్యాకోచింపజేస్తుంది. ఇప్రట్రోపియమ్ మోతాదులు కొద్ది గంటలే పనిచేస్తాయి ( Short acting Muscarine Antagonist SAMA ) కాబట్టి దీనిని దినమునకు పలు పర్యాయములు వాడుకోవాలి

కార్టికోస్టీరాయిడ్ పీల్పువులు ;

ట్రయామ్సినలోన్ ( Triamcinolone ), బెక్లోమిథసోన్( Beclomethasone ), బ్యుడినొసైడ్
( Budenoside ) , , ఫ్లునిసొలైడ్( Flunisolide ) , ఫ్లుటికసోన్( Futicasone ), మొమెటసోన్
( Mometasone ) వంటి కార్టికోస్టీరాయిడ్ ఔషధములు పీల్పువులుగా లభ్యమవుతున్నాయి. ఈ మందులు శ్వాసవృక్షములో తాపప్రక్రియను ( Inflammation ) తగ్గించుటకు ఉపయోగపడుతాయి. అందువలన వాపు తగ్గి గాలి చలించుటకు తోడ్పడుతాయి. తక్కువ మోతాదులలో వాడినప్పుడు వాని ప్రభావము శ్వాసవృక్షమునకే పరిమితమైనా ఎక్కువ మోతాదులలో వాడినప్పుడు వాని ప్రభావము దేహములో పొడచూపవచ్చును. అందు వలన ఉబ్బస అదుపులోనికి వచ్చిన పిమ్మట క్రమేణ వాని మోతాదులను తగ్గించే ప్రయత్నము చెయ్యాలి. దీర్ఘకాలము నిరంతరపు ఉబ్బసను ( Persistent Asthma ) అదుపులో నుంచుటకు కార్టికోస్టీరాయిడ్ పీల్పుసాధనములు చాలా ప్రయోజనకరము.

కార్టికోస్టీరాయిడులను పీల్చిన పిదప నోటిని మంచినీళ్ళతో పుక్కిలించుకోవాలి. లేకపోతే నోటిపూత కలిగే అవకాశమున్నది.

దీర్ఘకాలపు ఉబ్బస నదుపులో ఉంచుటకు సాల్మెటరాల్ ( Salmeterol ), ఫార్మెటరాల్
( Formeterol ) దీర్ఘకాలిక బీటా ఉత్తేజకములను ( Long Acting Beta Agonists LABAs ), కార్టీకోస్టీరాయిడులతో కలిపి పీల్పువులుగా ఉపయోగించ వచ్చును.

యుమిక్లిడినియమ్ ( Umeclidinium ) దీర్ఘకాలము పనిచేసే ఎసిటైల్ ఖొలీన్ అవరోధకము ( Long Acting Muscarine Antagonist LAMA ). దినమునకు ఒక మోతాదుని పీల్పువు ద్వారా వాడుకోవాలి.

ఉబ్బస తీవ్రముగా నున్నప్పుడు కార్టికోస్టీరాయిడులను నోటిద్వారా గాని, సిరలద్వారా గాని వైద్యులు వాడుతారు.
ఉబ్బస తీవ్రముగా నున్నప్పుడు సిర ద్వారా మెగ్నీషియమ్ సల్ఫేట్ ను శ్వాసనాళికలను వ్యాకోచింపజేయుట కుపయోగిస్తారు.

తాపప్రక్రియ తగ్గించే మాంటెలుకాస్ట్ ( Montelukast ), జఫిర్లుకాస్ట్ ( Zafirlukast ), మాస్ట్ కణములను సుస్థిరపఱచు క్రొమొలిన్ సోడియమ్ ( Cromolyn sodium ), IGE ప్రతిరక్షకము ఒమలిజుమాబ్ ( Omalizumab ) లను , నెమ్మదిగా విడుదలయే థియాఫిలిన్ మందుబిళ్ళలను కూడా దీర్ఘకాలపు ఉబ్బస నదుపులో నుంచుటకు వాడుతారు.

ఉబ్బస ఉన్నవారు వారు వికటించే పదార్థములను ( allergens), నివారించుకొనుటకు ప్రయత్నించాలి. ధూమపానము చేయరాదు. వ్యాయామములకు ఆటలకు ముందుగా శ్వాసనాళిక వ్యాకోచ ఔషధములను ( Bronchodilators ) పీల్చుకొని ఉబ్బస నరికట్టుకోవాలి.

ఉబ్బస పొడచూపునప్పుడు , ప్రాణవాయువు సంపృక్తత ( Oxygen saturation ) 92 శాతము కంటె తగ్గినపుడు ప్రాణవాయువు నందించాలి.

శ్వాసవైఫల్యము ( Respiratory failure) కలుగుతే కృత్రిమశ్వాస ( Mechanical ventilation) నందించుట అవసరము.

ఉబ్బస ఉన్నవారికి నాసికాకుహర వ్యాధులు ( Rhinosinusitis , nasal polyps ) ఉంటే వాటిని నివారించాలి.

జఠరాన్ననాళ తిరోగమన ( Gastro esophageal reflux disease ) వ్యాధి ఉంటే హిష్టమిన్ 2 గ్రాహకావరోధకములు ( H-2 Receptor blockers) గాని , ప్రోటాన్ యంత్రనిరోధములను ( Proton pump inhibitors) గాని వాడి జఠరామ్లమును తగ్గించాలి.

స్థూలకాయమున్న వారు బరువు తగ్గించుకోవాలి.

నిద్రలో అవరోధక శ్వాసభంగము ( Obstructive sleep apnea ) ఉన్నవారికి తగిన చికిత్స అవసరము.

( ఉపయుక్తమనుకుంటే నిరభ్యంతరముగా పంచుకొనండి )

ఆటాలమ్మ ( Chicken pox ) : అగ్గిచప్పి , మేఖలిక విసర్పిణి , ( Shingles , Herpes Zoster )

డా. గన్నవరపునరసింహమూర్తి .

ఆటాలమ్మ ( Chicken pox, Varicella ) ; మేఖలిక విసర్పిణి (Shingles , Herpesక Zoster ) వ్యాధులు ఆటాలమ్మ విషజీవాంశము ( Varicella Zoster Virus - VZV ) వలన కలుగుతాయి. VZV హెర్పీస్ కుటుంబపు వైరసులలో ఒకటి.

హెర్పీస్ వైరసులు DNA వైరసులు. ఈ వైరసులు రెండు పోగుల డీ ఆక్సీరైబోన్యూక్లియక్ ఏసిడ్ జన్యుసముదాయమును కలిగి ఉంటాయి. ఆ జన్యుసముదాయము వింశతి ( ఇరువది ) ఫలకాకారములో నున్న మాంసకృత్త్తు పెంకులో ( Icosahedral capsid ) యిమిడి ఉంటుంది. ఇవి కణములకు సోకి ఆ కణములలోనికి చొచ్చుకొన్నపుడు ఆ కణముల న్యూక్లియస్ లలోవిషాంశ డి ఎన్ ఎ లు ఉత్పత్తయి కణద్రవ్యము లోనికి విడుదలయి ఆ విషజీవాంశములు ( Viruses ) సంఖ్యాపరముగా వృద్ధి
చెందుతాయి.

ఆటాలమ్మ ( Varicella , or Chickenpox ) :

చాలా మందికి చిన్నతనములోనే ఆటాలమ్మ సోకి ఉంటుంది. నవతరములో వారికి ఆటాలమ్మ టీకాలు వేయుట వలన సుమారు డెబ్బది శాతపు పిల్లలకు వ్యాధినిరోధక శక్తి పెరిగి ఆటాలమ్మ సోకదు. అందు వలన వ్యాధి అరుదయే అవకాశ మున్నది.

ఆటాలమ్మను కలిగించే వి.జి. ( VZV ) వైరసులు గాలి ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతాయి. వ్యాధి ఉన్నవారు తుమ్ములు , దగ్గులతో లాలాజల తుంపరులతో విషజీవాంశములను వెదజల్లుతారు. వైరసులున్న గాలిని పీల్చుట వలన గాని, లేక చర్మ విస్ఫోటపు పొక్కులను తాకుట వలన గాని వైరసు సోకుతుంది. అగ్గిచప్పి
( మేఖలిక విసర్పిణి , Herpes Zoster , Shingles ) పొక్కులను తాకుట వలన కూడా వ్యాధినిరోధక శక్తి లేని వారికి ఆటాలమ్మ సోకవచ్చును.

ఆటాలమ్మ వైరసు శరీరములో ప్రవేశించాక 10 నుంచి 21 దినముల వఱకు వ్యాధి లక్షణములు పొడచూపవు. ఈ అంతర్గతస్థితి కాలములో ( Incubation Period ) వైరసులు వృద్ధి చెందుతుంటాయి. ప్రారంభదశలో చిన్న పిల్లలలో ఏ లక్షణాలు కనిపించక పోవచ్చును. తరుణవయస్కులలోను , పెద్దవారిలోను , నలత ( malaise ) , వికారము ( Nausea ) , ఒళ్ళు నొప్పులు , తలనొప్పి , జ్వరము , ముక్కు కారుట వంటి లక్షణములు కనిపించవచ్చును.

ఆపై విస్ఫోటము ( Rash ) పొడచూపుతుంది. తొలుత చిన్న చిన్న ఎఱ్ఱటి మచ్చలు అచ్చటచ్చట కనిపిస్తాయి. ఈ మచ్చలు విరివయి , పొక్కులుగాను తరువాత దినములలో నీటి పొక్కులు గాను , ఆపై చీముపొక్కులుగాను పరిణామము చెందుతాయి. తరువాత దినములలో పొక్కులు మాడి, పెచ్చులు కట్టి
ఆ పెచ్చులు రాలిపోతాయి. ఈ పొక్కులు పరంపరలుగా వచ్చుట వలన ఒకే సమయములో వివిధ దశల స్ఫోటకములు కనిపిస్తాయి. ఈ విస్ఫోటము వలన దుఱద కలుగ వచ్చును. నొప్పి కలుగదు.

కొందఱిలో దౌడలలోను అంగుడిలోను చిన్న పొక్కులు గాని, పుళ్ళు గాని పొడచూపుతాయి. నొప్పి, దురద యీ పొక్కుల వలన కలుగవచ్చును.

ఆటాలమ్మలో విస్ఫోటములు ఛాతిపైన, వీపు పైన , ఉదరము పైనా, తల, చేతులు, ముంజేతులు, తొడలు , కాళ్ళ పైనా కనిపిస్తుంది.

విస్ఫోటము కనిపించుటకు రెండు దినములు ముందు నుంచి వ్యాధిగ్రస్థులు వైరసులను తుమ్ము దగ్గుల ద్వారా వ్యాపింప జేస్తారు. పొక్కులు పూర్తిగా మాడి పెచ్చులు కట్టే వఱకు ( సుమారు నాలుగైదు దినములు ) వీరు ఆటాలమ్మను వ్యాపించగలరు.

సాధారణముగా ఆటాలమ్మ రెండు వారములలో తగ్గిపోతుంది. వయోజనులలో జ్వరము , విరివిగా విస్ఫోటము కలిగి వ్యాధి ఎక్కువ దినాలుండవచ్చును. వయోజనులలోను, వ్యాధి నిరోధక శక్తి తగ్గిన వారిలోను ఊపిరితిత్తుల తాపము ( Pneumonitis ) కలుగ వచ్చును.

గర్భిణీ స్త్రీలలో వ్యాధి తీవ్రత హెచ్చుగా ఉండవచ్చును. గర్భిణీ స్త్రీలకు వ్యాధి కలిగి పిండమునకు వ్యాధి సోకిన గర్భస్థశిశువు పెరుగుదలకు, అవయవ పరిణామమునకు అవరోధము కలిగి పుట్టుకతో
కొన్ని వ్యాధులు ( Congenital diseases) కలుగవచ్చును.

సాధారణముగా ఆటాలమ్మ ప్రమాదకరము కాదు గాని , వ్యాధినిరోధక శక్తి తగ్గిన వారిలో , వ్యాధి తీవ్రతరమయి చాలా అరుదుగా ( 50 వేల మంది వ్యాధిగ్రస్థులలో ఒకఱికి ) మరణము సంభవిస్తుంది.

పరీక్షలు :

వ్యాధిలక్షణములు, విస్ఫోటపు లక్షణములు, సమాజములో వ్యాధి ప్రాబల్యము బట్టి వైద్యులు
వ్యాధి నిర్ణయమును చేయగలరు. రక్తములో VZV కి ప్రతిరక్షకముల పరీక్ష చేసి సత్వర IgM ప్రతిరక్షకములను కనిపెట్టిన వ్యాధి నిర్ణయమైనట్లే . IgG ప్రతిరక్షకములు దీర్ఘకాలమునవి . అవి వ్యాధినిరోధకశక్తిని సూచిస్తాయి. పొక్కుల నుంచి సేకరించిన రసిని గాజుపలకపై పొరగా నెరిపి Tzanck వర్ణకముతో సూక్ష్మదర్శిని క్రింద పరీక్షించి వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును. పొక్కుల రసినుంచి డి ఏన్ ఎ గుణకార చర్యతో ( DNA Polymerase chain reaction ) వైరస్ లను గుర్తించవచ్చును.

చికిత్స :

చాలా మందికి జ్వరము , వంట్లో నలత తగ్గించుటకు పారసిటమాల్, లేక ఎసిటెమైనోఫెన్లను వాడ వచ్చు. దురద ఎక్కువగా ఉంటే డైఫెన్ హైడ్రొమెన్ వంటి హిష్టమిన్ అవరోధకములను వాడవచ్చు.
పొక్కులను ప్రతిదినము గోరువెచ్చని నీటితో శుభ్రపరచి జింక్ ఆక్సైడు గల లేపనములను పూయవచ్చును.
పిల్లలలో ఎసైక్లొవీర్ ( Acyclovir ) వంటి విషజీవాంశ పత్యౌషధములు ( Antiviral medicines ) వ్యాధిపై ఫలితములను చూపవు. అందువలన ఒక మాసముపైన , 12 సంవత్సరములలోన వయస్సున్న వారికి వైరసు నదుపులో పెట్టు మందులను వాడరు.

వయోజనులలో వ్యాధి పొడచూపిన 48 గంటలలోపల వాడే ఎసైక్లొవీర్, వాల్ సైక్లొవీర్ వంటి మందులు వ్యాధి త్వరితముగా తగ్గుట కుపయోగపడుతాయి. గర్భిణీ స్త్రీలు, వ్యాధినిరోధక శక్తి కొఱవడినవారికి యీ మందులను త్వరగా మొదలుపెట్టుట మంచిది. వ్యాధి తీవ్రముగా నున్నవారికి , యితర చిక్కులు, సమస్యలు కలిగినవారికి ప్రతిరక్షకముల గ్లాబ్యులిన్ ( Varicella Zoster Immune Globulin - VZIG ను వాడుతారు.

వ్యాధినిరోధము : పిల్లలకు ఆటాలమ్మ టీకాలు వేయుట వలన అధిక సంఖ్యలో ( 80 శాతము మందిలో ) వ్యాధిని నిరోధించగలము. వ్యాధిగ్రస్థులను మిగిలిన వారికి దూరముగా నుంచుట వలన వ్యాధి వ్యాప్తిని అరికట్టగలము.

అగ్గిచప్పి , మేఖలిక విసర్పిణి ( Shingles, Herpes Zoster ) :

మేఖలిక విసర్పిణి, అగ్గిచప్పి సాధారణముగా పెద్దవారిలోను, వ్యాధి నిరోధకశక్తి కొఱవడినవారిలోను కనిపిస్తుంది. పిల్లలలోను తరుణవయస్కులలోను అరుదుగా కనిపిస్తుంది. అదివఱకు ఆటాలమ్మ కలిగిన వారిలో ఆ విషజీవాంశములు ( Viruses) శరీర రక్షకయంత్రాంగముచే తొలగించబడినా , కొన్ని
చర్మము నుంచి జ్ఞాననాడుల ద్వారా నాడీకణముల లోనికి ప్రవేశించి వానిలో నిద్రాణమై మసలవచ్చు.
వెన్నుపాము నుంచి వెలువడు నాడులకు పూర్వమూలము ( ముందఱ ఉండు anterior nerve root) , పరమూలము ( వెనుక నుండు posterior nerve root ) లుంటాయి. పూర్వమూలములో చలన నాడుల పోగు లుంటాయి. పరమూలముములలో జ్ఞాననాడుల పోగు లుంటాయి. పరమూలములలో నాడీకణములతో నాడీగ్రంథులు ( nerve root ganglions ) ఉంటాయి. ఆటాలమ్మ మేఖలిక విసర్పిణి విషజీవాంశములు ( Varicella Zoster Viruses ) యీ నాడీగ్రంథుల నాడీకణములలోను , ముఖ చర్మమునుంచి స్పర్శాది జ్ఞానములను సేకరించు త్రిశాఖనాడీ గ్రంథి ( Trigeminal nerve ganglion ) లోను నిక్షిప్తమై ఉండగలవు. శరీర వ్యాధి నిరోధకశక్తి వయస్సువలన , యితర వ్యాధుల వలన , ఔషధముల వలన, కర్కటవ్రణముల వలన తగ్గినపుడు , యీ విషాంశములు చైతన్యవంతమయి నాడీ కణములలో వృద్ధిచెందినచో అవి నాడీతంతువుల ద్వారా చర్మమునకు చేరి చర్మములో తాపమును కలిగించి మేఖలిక విసర్పిణిని ( అగ్గిచప్పి , Shingles , Herpes Zoster ) కలుగ జేస్తాయి.

మేఖలిక విసర్పిణి లక్షణములు :

మేఖలిక విసర్పిణి పొడచూపే ముందు శరీరములో నలత , జ్వరము , తలనొప్పి కలుగవచ్చు. కొద్ది దినములకు ముందు ప్రభావిత భాగములో తిమ్మిరి, మంట, సలుపు, పీకుట, నొప్పి కలుగ వచ్చును.
ఛాతి ప్రభావితమైనపుడు ఛాతినొప్పి , ఉదరభాగము ప్రభావితమయితే కడుపునొప్పి కలుగవచ్చును.
ఈ బాధ కలిగిన రెండు మూడు దినములు లేక కొద్ది వారముల పిదప ప్రభావిత ప్రాంతములో
విస్ఫోటము ( rash ) కనిపిస్తుంది. ఈ విస్ఫోటము ఆరంభదశలో గులాబిరంగు లేక ఎఱుపు వర్ణములలో
దద్దుర్లు వలె కనిపిస్తుంది. ఈ విస్ఫోటము సర్వసాధారణముగా శరీరములో ఒక ప్రక్క ప్రభావిత నాడి పాలిత చర్మవిభాగమునకు ( Dermatome ) పరిమితమై ఉంటుంది. ఈ విస్ఫోటము శరీరపు మధ్యరేఖను అతిక్రమించదు. శరీరపు వ్యాధినిరోధక శక్తి విశేషముగా క్షీణించిన వారిలో ఈ వ్యాధి తీవ్రమయి విశేషవ్యాప్తి చెందవచ్చును.

తొలుత దద్దుర్లుగా ఉండి తర్వాత నీటిపొక్కులు ఏర్పడి, ఆ పిమ్మట నల్లబడి , పెచ్చులు కట్టి, తర్వాత పెచ్చులు రాలిపోతాయి. అరుదుగా పుళ్ళు కలిగి , మచ్చలు కూడా కట్ట వచ్చును. రెండు , నాలుగు వారములలో విస్ఫోటము మానిపోతుంది. కొంతమందిలో నెలలు లేక కొద్ది సంవత్సరముల పాటు
నరాల సలుపు ( Post herpetic neuralgia ) బాధించవచ్చును.

ముఖములో మేఖలీ విసర్పిణి :

త్రిశాఖనాడి ( Trigeminal nerve ) లో నేత్రనాడి ( Opthalmic nerve ), హనువునాడి ( Maxillary nerve ), అధోహనువు నాడి ( Mandibular nerve ) అని మూడు శాఖలు ఉంటాయి. ఈ మూడు శాఖలలో నేత్రనాడి అగ్గిచప్పికి తఱచుగా లోనవుతుంది.

నేత్రప్రాంతములో మేఖలిక విసర్పిణి కలుగుతే నుదుటి ప్రాంతములోను, కనరెప్పలపైనా ఎఱ్ఱదనము, వాపు, విస్ఫోటము పొడచూపుతాయి . కంటి పైపొర తాపము వలన కండ్లకలక ( Conjunctivitis ) ; స్వచ్ఛపటల తాపము ( Keratitis ) , కృష్ణపటల తాపము ( Uveitis ), చక్షునాడి వాతములు ( Optic nerve palsies) వలన కంటిలో సలుపు , నీరు కారుట, నుదుటి ప్రాంతములో ఒకపక్క తలనొప్పి, దృష్టిలోపములు, అంధత్వము కూడా కలుగవచ్చును.

హనువునాడి( maxillary nerve ) ప్రభావితమైతే నోటిలో పైదవుడ, అంగుడు, పైదంతపు టిగుళ్ళలో చిన్న పొక్కులు, పుళ్ళు , పైదవుడ చర్మముపై విస్ఫోటము పొడచూపుతాయి.

అధోహనువు నాడి ( mandibular nerve ) ప్రభావితమైతే నోటిలో క్రింది దవుడ, నాలుక, క్రింది దవుడ యిగుళ్ళలో పొక్కులు , పుళ్ళు కలుగుతాయి. క్రింది దవుడ చర్మముపై విస్ఫోటము పొడచూపవచ్చును.

నోటిలో అగ్గిచప్పి వలన పొక్కులు పుళ్ళు ఏర్పడితే అవి ఒక ప్రక్కనే ఉండుట వలన వ్యాధిని వైద్యులు పసిగడుతారు. నోటిలో మేఖలిక విసర్పిణి కలుగుతే నాడులతో బాటు రక్తనాళములు తాపప్రభావమునకు లోనయితే దంతపు వ్యాధులు, యిగుళ్ళవ్యాధులు , దంతనష్టము, దౌడ యెముకలలో నిర్జీవత
( osteonecrosis ) , ఎముకల విచ్ఛిన్నము సంభవించవచ్చును.

వ్యాధినిర్ణయము ;

విస్ఫోటము దేహములో ఒక ప్రక్కకు ఒక నాడీపాలిత చర్మభాగమునకు ( Dermatome ) ఒక పట్టీ వలె పరిమితమయి మేఖలిక విస్ఫోటమును సూచిస్తాయి. ఈ వ్యాధిలో సలుపు , మంట , నొప్పి ఎక్కువగా ఉండి దురద పాలు తక్కువయి అగ్గిచప్పిని సూచిస్తాయి. పొక్కుల రసితో డి.ఎన్.ఎ గుణకార చర్య
( Polymerase Chain Reaction ) తో విషజీవాంశములను కనుగొనవచ్చును. రసిని గాజుపలకపై నెరపి Tzanck వర్ణపు పరీక్ష తో వ్యాధి ధృవీకరణ చేయవచ్చును. రక్తపరీక్షలలో VZV కి IgM ప్రతిరక్షకములను కనుగొని వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును.

చికిత్స :

విస్ఫోటమునకు జింక్ ఆక్సైడు పూతలు కొంత ఉపశమనము కలిగిస్తాయి. నొప్పికి ఎసిటెమైనోఫెన్ , పారసిటమాల్ లు వాడవచ్చును. కొందఱికి కొడీన్ , హైడ్రోకొడీన్ , నల్లమందు ( Opium ) వంటి మత్తునిచ్చే నొప్పిమందు లవసరము పడవచ్చును. లైడొకేన్ వంటి మందులతో తాత్కాలికముగా స్పర్శను, వ్యధను ఆయా ప్రాంతములలో అరికట్టవచ్చును.

విషజీవాంశ ప్రత్యౌషధములు ( Antiviral medicines ) :

VZV పై పనిచేసే ఎసైక్లొవీర్ ( Acyclovir) ,వాలసైక్లొవీర్ ( Valacyclovir ), ఫామ్ సైక్లొవీర్ ( famciclovir ) లలో ఏ మందైనా వ్యాధి లక్షణములు పొడచూపిన 48- 72 గంటలలో మొదలుపెడితే వ్యాధి తీవ్రతను, వ్యాధి కాలపరిమితిని తగ్గించగలుగుతాము. ఎసైక్లొవీర్ దినమునకు ఐదు పర్యాయములు వాడాలి. వాల సైక్లొవీర్, ఫామ్ సైక్లొవీర్ లను దినమునకు మూడు పర్యాయములు వాడాలి. వ్యాధి తీవ్రత హెచ్చుగా నున్నవారిలోను , యితర సమస్యలు కలిగినపుడు సిరల ద్వారా వాడుటకు ఎసైక్లొవీర్ లభ్యము.

అగ్గిచప్పి తరువాత కలిగే నాడీవ్యథకు ( Post herpetic neuralgia ) గాబాపెంటిన్ ( Gabapentin ) ,
ప్రీ గాబలిన్ ( Pregabalin ) లను , నొప్పి మందులను వాడవచ్చు.

వ్యాధినివారణ : అగ్గిచప్పికి టీకాలు లభ్యము. ఇవి వ్యాధిని చాలా శాతపు మందిలో నివారిస్తాయి. టీకాలు తీసుకొన్న వారిలో వ్యాధి పొడచూపినా వ్యాధి తీవ్రత పరిమితముగా ఉంటుంది.

( ఉపయుక్తమనుకుంటే యథేచ్ఛగా పంచుకొనండి )