గళగ్రంథి ఆధిక్యత ( Hyperthyroidism)

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి .       గళగ్రంథి  ( Thyroid ) కంఠము ముందర స్వరపేటిక శ్వాసనాళముల నానుకొని సీతాకోకచిలుక ఆకారములో ఉంటుంది. ఈ గ్రంథికి కర్ణికలు ( lobes ) రెండుప్రక్కలా ఉండి ఆ రెండు కర్ణికలను కలుపుతూ నడిమిన సంధానము. (Isthmus ) ఉంటుంది. వయోజనులలో యీ గళగ్రంథికర్ణిక పరిమాణము 5 సె.మీ ఎత్తు, 3 సె.మీ ,వెడల్పు 2 సె.మీ మందము గలిగి ఉంటుంది. గళగ్రంథి స్రావకములు , థైరాక్సిన్ ( Thyroxine , T-4), ట్రై అయిడో థైరొనిన్ ( Triidothyronine , T-3 ) , కణజాలములలో జీవవ్యాపార క్రియకు ( metabolism ) దోహదకారిగా ఉంటాయి. శిశువుల వృద్ధికి, మనోవికాసమునకు కూడా థైరాక్సిన్ తోడ్పడుతుంది. జంతుజాలములో విశ్రాంత జీవవ్యాపార  ప్రమాణము ( Basal metabolic rate ) గళగ్రంథి స్రావకములపై ఆధారపడి ఉంటుంది. గళగ్రంథి స్రావకముల ఉత్పత్తి పెరుగుతే గళగ్రంథి ఆధిక్యత ( Hyperthyroidism ) కలిగి ఆ అతిశయ లక్షణాలు పొడచూపుతాయి. గళగ్రంథి స్రావకాధిక్యత లక్షణాలు :       గళగ్రంధి స్రావకములు అధికమయినప్పుడు జీవవ్యాపార ప్రక్రియ పెరుగుటయే కాక, వాటి ప్రభావము వలన సహవేదన నాడీమండలము  ( Sympathetic nervous system ) ప్రేరేపించబడి ఆ లక్షణములు కూడా అధికమవుతాయి.    నీరసము, శరీరపు బరువు తగ్గుట, ఆకలి పెరుగుట,  గుండెదడ, గుండె వేగము పెరుగుట,  మానసిక ఆందోళన, గాభరా, చిరాకు, హస్త కంపనములు ( tremors ), ఎక్కువ చెమట పట్టుట,  కండరముల సత్తువ తగ్గుట , విరేచనములు, నిద్ర పట్టకపోవుట, ఉష్ణమును తట్టుకోలేకపోవుట, స్రీలలో ఋతుస్రావము మందగించుట ( Oligomenorrhea ) పొడచూపుతాయి. వృద్ధులలో హృదయ కర్ణిక కంపనము( Atrial fibrillation), హృదయవైఫల్యము వలన శరీరము నీరుపట్టుట ( Congestive heart failure) కలుగ వచ్చును. చర్మము సన్నబడుట, పెళసరి వెండ్రుకలు , కేశనష్టము , కనుబొమలు సన్నబడుట , జ్ఞాపకశక్తి తగ్గుట, ఎముకలు బలహీనమగుట ( Osteoporosis ) మరికొన్ని లక్షణములు. మతిభ్రమణము అరుదుగా కొందఱిలో కలుగుతుంది. చేతుల వణకుతో బాటు కొందఱిలో అనిచ్ఛా చలనములు ( Chorea ) కూడా పొడచూపవచ్చును.   నేత్రగోళ కండరముల నీరసము కలిగి  నేత్రములలో సహకార చలనము లోపించుట వలన ఒక వస్తువు రెండుగా ( Diplopia ) కనిపించవచ్చును. పై కనురెప్పలు వెనుకకెక్కువగా సంకోచమయి ( Lid retraction ) కళ్ళ మీది తెలుపు ( శ్వేతపటలము Sclera )  గోచరమవుతుంది. క్రింది వస్తువులపై దృష్టి సారించినపుడు కనుగుడ్లుతో సమముగా కనురెప్పలు క్రిందకు కదలక ( Lid lag ) కళ్ళమీది శ్వేతభాగము తాత్కాలికముగా ఎక్కువగా కనిపించవచ్చును .  గళగ్రంథి ఆధిక్యత పరిమితముగా ఉన్నపుడు కొందఱిలో ఏ లక్షణములు కనిపించక పోవచ్చును.     అరుదుగా శరీరము సూక్ష్మాంగజీవుల ముట్టడికి గురైనపుడు  గళగ్రంథిసంక్షోభము ( Thyroid storm) కలిగి, అధికోష్ణోగ్రత, మానసిక సంభ్రమము , గందరగోళము, సన్నిపాతము ( Delirium) కలిగి మృత్యువునకు దారితీయవచ్చును.            గ్రేవ్స్ సదృశగళగండ స్రావకోద్రేకత ( Diffuse toxic goiter from Grave’s disease ) కలిగిన వారిలో గళగండస్రావకాధిక్యత ( Hyperthyroidism) తో బాటు వెలిగుడ్లు (Exopthalmos  ) నేత్ర కండరముల నీరసము ( extraocular muscle weakness , జంఘికాస్థుల ముందు ఉబ్బుదల  ( pretibial myxedema ) కూడా కలుగుతాయి.         గళగ్రంథి ఆధిక్యత కలిగిన వారిలో Myasthenia gravis అనే కండరముల నీరసవ్యాధి అధికశాతములో కలిగే అవకాశములున్నాయి.  గళగ్రంథి స్రావకాధిక్యతకు కారణములు :      గళగ్రంథి ప్రమాణము వివిధ కారణముల వలన పెరిగి కంఠము ముందు గళగండముగా ( Goiter ) పొడచూపవచ్చును. గళగ్రంథి సమతులితముగా పెరుగుతే దానిని  సమగళగండము లేక సదృశగళగండముగా   ( Diffuse goiter) పరిగణించవచ్చును.    అసమానముగా కణుతులు పెరిగి  బహుళ కిణ గళగండములు( Multinodular goiters ) కొందఱిలో పొడచూపుతాయి. నిరపాయపు పెరుగుదలలు ( Adenomas )కొందఱిలో కలిగి ఒక కర్ణిక లోనే గళగండము పొడచూప వచ్చును.  వీరిలో ప్రమాణపు పెరుగుదలతో పాటు స్రావకముల ఉత్పత్తి పెరిగినపుడు గళగ్రంథిస్రావకాధిక్యత లక్షణములు కలుగుతాయి.                గళగ్రంథి తాపముల ( Thyroiditis ) వలన తాత్కాలికముగా గళగ్రంథి స్రావకముల ఉత్పత్తి పెరుగవచ్చును. అయొడిన్ వినియోగము ఎక్కువైనా, గళగ్రంథి స్రావకముల వినియోగ మెక్కువయినా   ( Iatrogenic) గళగ్రంధి స్రావకాధిక్యత కలుగ గలదు. ఎమయోడరోన్ ( Amiodarone ) , అయొడిన్ వ్యత్యాస పదార్థాల ( Iodine radiocontrast materials ) వాడుక వలన గళగ్రంథి ఆధిక్యత కలుగ వచ్చును.           ప్రసవానంతరము కొందఱిలో ( 6 లేక 7 శాతపు స్త్రీలలో ) గళగ్రంథి ఆధిక్యత కలిగి (Postpartum hyperthyroidism ) కొద్ది వారములలో సామాన్యస్థితి చేకూరుతుంది. అండకోశములలో గాని యితరత్రా గాని గళగ్రంథి కణజాలముతో పెరుగుదలలు  ( Struma ovarii ) ఏర్పడి అవి స్రావకముల నుత్పత్తి చేయుట వలన కూడా గళగ్రంథి ఆధిక్యత సంభవించ వచ్చును.     పీనసగ్రంథి పెరుగుదలలతో ( Pituitary adenomas ), గళగ్రంథి ప్రేరేపక  ( TSH ) ప్రమాణము హెచ్చయి గళగ్రంథి ఆధిక్యత అరుదుగా  కలుగవచ్చు.    గ్రేవ్స్ సమగళగండ స్రావకోద్రేకత ( Grave’s disease ) :   ఇది స్వయంప్రహరణ వ్యాధి( Autoimmune disease ). ఈ వ్యాధికి గురైన వారిలో థైరాయిడ్ ప్రేరేపక ఇమ్యునోగ్లాబ్యులిన్  ప్రతిరక్షకములు (Thyroid Stimulating immunoglobulin antibodies  ఉత్పత్తి అవుతాయి . ఈ ప్రతిరక్షకములు ( Antibodies ) గళగ్రంథి ప్రేరేపక గ్రాహకముల ( TSH receptors ) తో సంధానమయి ఆ గ్రాహకములను ప్రేరేపించుట వలన  గళగ్రంథి ప్రమాణము సమతులితముగా పెరుగుతుంది . గళగ్రంథి స్రావకముల ఉత్పత్తి కూడా పెరుగుతుంది.   రక్తములో గళగ్రంథి స్రావకముల ప్రమాణము పెరుగుటచే పీనసగ్రంథి ( Pituitary gland) నుంచి గళగ్రంథి ప్రేరేపక  స్రావము  ( Thyroid Stimulating Hormone) ఉత్పత్తి, హైపోథలమస్ నుంచి గళగ్రంథి ప్రేరేపక విమోచిని ( Thyrotropin Releasing Hormone ) విడుదల తగ్గుతాయి.  Grave’s disease కలుగుటకు కారణాలు స్పష్టముగా తెలియవు.జన్యు కారణములు, పరిసరముల ప్రభావము యీ వ్యాధికి దారితీయవచ్చును. ఈ వ్యాధి కొన్ని కుటుంబాలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. కవలపిల్లలలో ఒకరికి యీ వ్యాధి కలుగుతే రెండవ వారిలో కలుగుటకు ముప్పది శాతపు అవకాశా లుంటాయి. ఇతర స్వయంప్రహరణ వ్యాధులు (  మొదటి తరగతి మధుమేహ వ్యాధి ( Type 1- Diabetes ), రుమటాయిడ్ కీళ్ళనొప్పులు ( Rheumatoid arthritis )  వంటివి ) ఉన్నవారిలో సమగళగండము ( Diffuse goiter), గళగండ స్రావకాధిక్యత ఎక్కువగా పొడచూపుతాయి.   గ్రేవ్స్ సమగళగండ స్రావకోద్రేకత (  Grave’s disease ) కలిగిన వారిలో గళగండస్రావకాధిక్యతతో  ( Hyperthyroidism) బాటు వెలిగుడ్లు (Exophthalmos ) , నేత్ర వైకల్యము ( opthalmopathy ) , జంఘికాస్థుల ముందు ఉబ్బుదలలు ( pretibial myxedema ) కూడా కలుగుతాయి. పరీక్షలు :   గళగ్రంథి ఆధిక్యత ఉన్నవారిలో గళగ్రంథి ప్రేరేపకస్రావపు ( TSH ) విలువలు రక్తములో తక్కువగా ఉంటాయి. గళగ్రంథి స్రావకపు విలువలు ( T-4, T-3 ) ఎక్కువగా ఉంటాయి. Grave’s disease ఉన్నవారిలో గళగ్రంథి ప్రేరేపక గ్రాహకములకు ప్రతిరక్షకములను ( Antibodies to TSH receptors ) రక్తపరీక్షలతో కనుగొన వచ్చును. రేడియోధార్మిక అయొడిన్  I-131 లేక,  I -123 నియమిత మోతాదులో యిచ్చి గళగ్రంథిలో వాటి గ్రాహకమును ( Uptake ) కొలిచి గళగ్రంథి చైతన్యమును నిర్ధారించవచ్చును. గామా ఛాయాగ్రాహకములతో గళగ్రంథి చిత్రములను  తీసుకొని గళగ్రంథిలో చైతన్యకేంద్రములను పసిగట్టవచ్చును.  గళగ్రంథి ఆధిక్యత కలిగిన వారిలో రక్తములో చక్కెర విలువలు అధికమవవచ్చును. వీరిలో కొలెష్టరాలు విలువలు తక్కువగా ఉండవచ్చును. చికిత్స :    గళగ్రంథి స్రావక ప్రభావము వలన వచ్చే లక్షణముల నదుపులో పెట్టుటకు, నిర్దిష్ట చికిత్స జరిగే వఱకు తాత్కాలిక ఉపశమనము కొఱకు బీటా ఎడ్రినెర్జిక్ రిసెప్టార్ బ్లాకరులను  ( ప్రొప్రనలాల్ , మెటాప్రొలోల్, లేక, ఎటినలాల్  ) వాడుతారు. ఇవి సహవేదన నాడీమండల ఉధృతి వలన వచ్చే గుండెదడ, ఆందోళన, హస్తకంపనములు, రక్తపుపోటు వంటి ఫలితములను అదుపులో ఉంచుటకు తోడ్పడుతాయి.     తాత్కాలికముగా గళగ్రంథి ఉధృతి హెచ్చినపుడు కూడా బీటా ఎడ్రినెర్జిక్ గ్రాహకావరోధములు ఉపయోగపడుతాయి. బీటా ఎడ్రినెర్జిక్ రిసెప్టర్ బ్లాకరులను ఉపయోగించ లేని పరిస్థితులలో ( ఉబ్బసవ్యాధి వంటి వ్యాధులున్నవారిలో ) , వెరాపమిల్ ( Verapamil ) వంటి కాల్సియమ్ ఛానెల్ బ్లాకరులను ఉపయోగించ వచ్చును . నిర్దిష్ట చికిత్సకు మూడుమార్గములున్నాయి. రేడియోధార్మిక అయొడిన్ ( Radioactive Iodine) :       దేహము గ్రహించే అయొడిన్ లో హెచ్చు భాగము గళగ్రంథిలో చైతన్యకేంద్రాలకు చేరుతుంది. రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్సకు వాడినపుడది గళగ్రంథిలో సాంద్రమయి గళగ్రంథి విధ్వంసమునకు దారితీస్తుంది. గ్రేవ్స్ వ్యాధి ఉన్నవారికి రేడియో ధార్మిక అయోడిన్ చికిత్స  ఉత్తమము.     బహుళకిణ గళగండము ( Multinodular goiter), గళగండ పెరుగుదలలు ( Adenomas ) లో   గళగ్రంథి స్రావకము లుధృతమైనపుడు కూడ రేడియో ధార్మిక అయొడిన్ ని ఉపయోగిస్తారు. గర్భిణీ స్త్రీలలో రేడియోధార్మిక అయొడిన్ వాడకూడదు.      రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్సకు ముందు  థయోనమైడులు ( Thionamides ), అయొడిన్ ల వాడుక ఆపివేయాలి. రేడియో ధార్మిక అయొడిన్ గ్రాహక ( Radioactive Iodine uptake) పరీక్షతో అవసరమైన మోతాదును నిశ్చయించి యిస్తారు. నెలకొక సారి  రక్తములో గళగ్రంథిస్రావకము  T-4 ( థైరాక్సిన్ ) , TSH ల పరీక్షలు చేస్తూ గళగ్రంథి హీనత ( Hypothyroidism ) కలిగిన యెడల  కృత్రిమ గళగ్రంథి స్రావక ( Levothyroxine ) చికిత్స మొదలు పెట్టాలి.  రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్స వలన చాలా మందిలో గళగ్రంథి పూర్తిగా విధ్వంసమయి గళగ్రంథి హీనత కలుగుతుంది.           రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్స వలన కొందఱిలో గళగ్రంథిలో నిక్షేపమయిన స్రావకములు విడుదలయి తాత్కాలికముగా రెండువారములు పాటు వాటి ఉద్రిక్తత హెచ్చుకావచ్చును.  హృద్రోగమున్న వారికి  ఆ ఉద్రిక్తతను తగ్గించుటకు. తాత్కాలికముగా ధయోనమైడులతో చికిత్స అవసరమవవచ్చును.      రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్స వలన కర్కటవ్రణములు ( Malignancy) కలుగవు. చికిత్స తదనంతరము గర్భము దాల్చిన స్త్రీల శిశువులకు చికిత్స వలన జన్మతః వ్యాధులు ( Congenital diseases ) సంక్రమించవు. థయోనమైడులు ( Thionamides ):     థయోనమైడులు గళగ్రంథిలో  థైరోగ్లాబ్యులిన్ తో  అయొడిన్ సంధానమును నిరోధించి గళగ్రంథి స్రావకముల ఉత్పత్తిని ఆటంకపరుస్తాయి . ప్రొపైల్ థయోయురసిల్  థైరాక్సిన్( Thyroxine ) ట్రైఅయిడో థైరొనిన్ ( T-3 ) గా మారుటను కూడా నిరోధిస్తుంది . గర్భిణీ స్త్రీలలోను, గళగ్రంథి తాపము, అయొడిన్ వినియోగమెక్కువయి, ఎమయోడరోన్ వంటి మందుల వలన గళగ్రంథి స్రావకాధిక్యత కలిగి నప్పుడు, రేడయోధార్మిక అయొడిన్ వాడుక కిష్టపడని వారిలోను , థయోనమైడుల నుపయోగిస్తారు. కార్బిమజాల్ ( Carbimazole ) , మిథైమజాల్ ( Methimazole ), ప్రొపైల్ థయోయురసిల్ ( Propylthiouracil ) థయోనమైడుల కుదహరణములు. వీటి ప్రభావము కనిపించుటకు కొద్ది వారములు పడుతుంది. ముందు హెచ్చు మోతాదులలో వాడినా తరువాత వీటి మోతాదును రక్తపరీక్షల బట్టి తగ్గించాలి.  దద్దురులు, చర్మతాపము ( Dermatitis) , కీళ్ళనొప్పులు,జ్వరము , కాలేయతాపము ( Hepatitis), తెల్లకణముల ఉత్పత్తి తగ్గుట వంటి అనిచ్ఛా ఫలితములను జాగ్రత్తగా గమనించాలి. పచ్చకామెరలు, గొంతునొప్పి , చలి జ్వరము కలుగుతే వెంటనే థయోనమైడుల నాపివేసి రక్తపరీక్షలు చెయ్యాలి. ఈ మందుల వాడుక నాపివేస్తే అనిచ్ఛా ఫలితములు  సాధారణముగా ఉపశమిస్తాయి. అనిచ్ఛా ఫలితముల గురించి రోగులకు అవగాహన సమకూర్చాలి.  గళగ్రంథి విచ్ఛేదన  (Thyroidectomy ):   గళగ్రంథి కర్ణికలలో హెచ్చు భాగములను శస్త్రచికిత్సతో తొలగించుటచే ( Subtotal thyroidectomy ) గళగ్రంథి ఆధిక్యతను అరికట్టవచ్చును. ఈ దినములలో శస్త్రచికిత్సను అరుదుగా చేస్తారు. రేడియోధార్మిక అయొడిన్ చికిత్స కిష్టపడనివారికి, థయోనమైడుల వలన గళగ్రంథి స్రావకోధృతి అదుపు కాని వారికి, థయోనమైడుల వలన అనిచ్ఛా ఫలితములు కలిగిన వారికి శస్త్రచికిత్స అవసరమవుతుంది. శస్త్రచికిత్సకు ముందు థయోనమైడులతో గళగ్రంథి స్రావకాధిక్యతను తగ్గించాలి. వీరికి శస్త్రచికిత్సకు ముందు రెండువారములు అయొడిన్ చికిత్స అవసరము. బీటా ఎడ్రినెర్జిక్ రిసెప్టార్ బ్లాకరుల చికిత్స కూడా అవసరము. శస్త్రచికిత్స తదుపరి కొద్ది వారములు యీ చికిత్సలు కొన సాగించాలి.        శస్త్రచికిత్సలో సహగళగ్రంథులు ( Parathyroid glands ) తొలగించబడుతే సహగళగ్రంథిహీనత  ( Hypoparathyroidism ) కలిగే అవకాశమున్నది.  స్వరతంత్రి నాడులకు ( Recurrent laryngeal nerves ) హాని కలుగుతే స్వరతంత్రుల వాతము ( Vocal chord paralysis) సంభవించ వచ్చును. అందువలన బొంగురు గొంతు , రెండు ప్రక్కల నాడులకు హాని కలుగతే శ్వాస కిబ్బంది కలుగుతాయి.  శస్త్రచికిత్స పిమ్మట గళగ్రంథిహీనత కలుగుతే కృత్రిమ స్రావకములతో  ( Levothyroxine ) చికిత్స అవసరము.      బహుళకిణ గళగండములు  ( Multinodular goiters ) ఉన్నవారిలో గళగ్రంథి స్రావకముల పరిమాణము సాధారణ పరిమితులలో ఉన్నపుడు , ఏ యితర యిబ్బందులు లేనప్పుడు శస్త్రచికిత్సలు విపరీత పరిశోధనలు అనవసరము. ఒకే ఒక కిణము ( Solitary nodule ) పొడచూపినప్పుడు సూది , పిచికారులతో  కణములను పీల్చి  కర్కటవ్రణములకై కణపరీక్షలు సలుపవచ్చును. కణపరీక్షలు సక్రమముగా ఉంటే యితర చికిత్సలు అనవసరము.

గళగ్రంథిహీనత ( Hypothyroidism )

తెలుగుతల్లి కెనడా వారి సౌజన్యముతో:

గళగ్రంథిహీనత ( Hypothyroidism )

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.

నిత్యజీవన ప్రక్రియకు గళగ్రంథి స్రావములు ( Thyroid hormones ) ఎంతగానో అవసరము. ఈ కంఠగ్రంథి ( Thyroid gland ) కంఠము ముందర స్వరపేటిక శ్వాసనాళముల నానుకొని సీతాకోకచిలుక ఆకారములో ఉంటుంది. ఈ గ్రంథికి కర్ణికలు ( Lobes ) రెండుప్రక్కలా ఉండి ఆ రెండు కర్ణికలను కలుపుతూ నడిమిన సంధానము. ( Isthmus) ఉంటుంది. వయోజనులలో యీ గళగ్రంథికర్ణిక పరిమాణము 5 సె.మీ ఎత్తు, 3 సె.మీ ,వెడల్పు 2 సె.మీ మందము గలిగి ఉంటుంది. గళగ్రంథి స్రావములు థైరాక్సిన్ ( Thyroxin T-4 ), ట్రై అయిడో థైరొనిన్ ( Triiodothyronine, T-3 ) , కణజాలములలో జీవవ్యాపార క్రియకు ( Body metabolism ) దోహదకారిగా ఉంటాయి. శిశువుల వృద్ధికి, మనోవికాసమునకు కూడా థైరాక్సిన్ తోడ్పడుతుంది. జంతుజాలములో విశ్రాంత జీవవ్యాపార ప్రమాణము ( Basal metabolic rate ) గళగ్రంథి స్రావకములపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

గళగ్రంథినుంచి అధికముగా థైరాక్సిన్ ( సుమారు 80 శాతము ) ఉత్పత్తి జరుగుతుంది.
ట్రై అయిడో థైరొనిన్ సుమారు 20 శాతము ఉత్పత్తి జరుగుతుంది. కాని కణజాలములో ట్రైఅయిడోథైరొనిన్ కు మాత్రమే చైతన్యము ఉంటుంది. అధికముగ థైరాక్సిన్ ఉత్పత్తి అయినా కాలేయములో ఒక అయొడిన్ అయము తొలగించబడి థైరాక్సిన్ ( T4 ) టైఅయిడో థైరొనిన్( T3 )
గా మార్పుజెందుతుంది.

గళగ్రంథి స్రావకములు, థైరాక్సిన్ ( T4 ) అణువులో నాలుగు అయొడిన్ పరమాణువులు, ట్రైఅయిడో థైరొనిన్ ( T3 )లో మూడు అయొడిన్ పరమాణువులు ఉంటాయి.

గళగ్రంథి స్రావకముల ఉత్పత్తిని, రక్తములో వాటి విడుదలను పీనస గ్రంధి ( Pituitary gland ) నుంచి విడుదల అయే గళగ్రంథి ప్రేరేపకము ( Thyroid stimulating hormone ; Thyrotropin ) నియంత్రిస్తుంది.

గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH ) విడుదలను మెదడు క్రింది భాగములో ఉండే హైపోథలమస్
( Hypothalamus) గళగ్రంథి ప్రేరేపక విమోచిని ( Thyrotropin releasing hormone) ద్వారా నియంత్రిస్తుంది.

రక్తములో గళగ్రంథి స్రావకముల ( Thyroid hormones) ప్రమాణము పెరిగినప్పుడు, పీనసగ్రంథి
( Pituitary gland ) నుంచి గళగ్రంథిప్రేరేపకపు ( TSH ) విడుదల తగ్గుతుంది.

గళగ్రంథి స్రావకముల ( T3, T4 ) ప్రమాణము తగ్గినపుడు గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH ) విడుదల హెచ్చవుతుంది.

ఆ విధముగా గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విడుదల రక్త ప్రసరణములో ఉండే గళగ్రంథి స్రావకముల ప్రతివర్తమానము ( Feed back) పై ఆధారపడి ఉంటుంది.

రక్తములో గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH )విలువ హెచ్చుగా ఉంటే అది గళగ్రంథి హీనతను
( Hypothyroidism ) సూచిస్తుంది. గళగ్రంథి చైతన్యము హెచ్చయి ( Hyperthyroidism) గళగ్రంథి స్రావకముల రక్తప్రమాణాలు హెచ్చయితే గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH )విలువలు తక్కువగా ఉంటాయి.

శరీరపు పెరుగుదల ఎక్కువగా ఉన్నపుడు శరీరావసరాలకు తగినట్లు పీనసగ్రంథి నుంచి గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విడుదల అధికమవుతుంది.

గళగ్రంథి స్రావములు థైరాక్సిన్ ( T4 ) , ట్రైఅయిడో థైరొనిన్( T3 ) లు రక్తములో థైరాక్సిన్ బైండింగ్ గ్లాబ్యులిన్ ( TBG ) అనే మాంసకృత్తుకి అంటుకొని రవాణా చేయబడుతాయి. కొంత భాగము మాత్రము స్వేచ్ఛగా ఉంటాయి.

గళగ్రంథిలో నాలుగణువులు అయొడిన్ గల థైరాక్సిన్ ( T4 ) నుంచి ఒక అణువు అయోడిన్ తొలగించబడి మూడణువుల ట్రైఅయుడో థైరొనిన్ ( T3 ) కొంత విడుదల అయినా 80 శాతపు థైరాక్సిన్ గళగ్రంథి నుంచి విడుదల అవుతుంది. కాలేయములో ( Liver ) యీ థైరాక్సిన్ మరల ట్రైఅయుడో థైరొనిన్ గా మార్పు జెందుతుంటుంది. కణజాలములో ట్రైఅయుడో థైరొనిన్ ( T3 ) కే చైతన్యత ఉంటుంది.

కణజాలములో జరిగే జీవప్రక్రియ ( Metabolism ) లన్నిటికీ గళగ్రంథి స్రావకము లవసరము. విశ్రాంత జీవప్రక్రియ ప్రమాణము ( Basal metabolic rate ) శరీరములో నున్న గళగ్రంథి ప్రభావమును సూచిస్తుంది. కణజాలముల వృద్ధికి, పరిపక్వతకు, పెరుగుదలకు గళగ్రంథి స్రవము లవసరము. వివిధ మాంసకృత్తుల సంకలనమునకు , పిండిపదార్థాలు, కొవ్వులు, మాంసకృత్తుల జీవన ప్రక్రియలకు, శరీరములో ఉష్ణజనితమునకు గళగ్రంథి స్రవము లవసరము.

గళగ్రంథి హీనత ( Hypothyroidism :

గళగ్రంథి శరీర అవసరాలకు తగినంత స్రవముల నందించ లేనప్పుడు గళగ్రంథి హీనత
( Hypothyroidism) సంభవిస్తుంది. హెచ్చుశాతము మందిలో యీ లోపము గళగ్రంథుల లోపమే. గళగ్రంథి తగినంతగా నిర్నాళ రసములను ( Hormones) ఉత్పత్తి చేయక పోవుట వలన యీ లోపము కలుగుతుంది. గళగ్రంథుల లోపమే ప్రాథమిక కారణమయితే దానిని ప్రాథమిక గళగ్రంథి హీనతగా
( Primary Hypothyroidism) పరిగణిస్తారు. శరీరములో అయొడిన్ లోపము వలన ప్రపంచములో హెచ్చుమందికీ గళగ్రంథి హీనత కలుగుతుంది. పాశ్చాత్య దేశాలలో ఉప్పునకు అయొడిన్ ను సంధానపఱచుట వలన ప్రజలలో అయొడిన్ లోపము అఱుదు.

హషిమోటో గళగ్రంథి తాపము ( Hashimoto ‘s thyroiditis ):

గళగ్రంథి స్వయం ప్రహరణ వ్యాధి ( Autoimmune thyroiditis ) వలన గళగ్రంథి ధ్వంసము చెంది గళగ్రంథి హీనత కలుగవచ్చు. ఈ వ్యాథిలో టి లింఫుకణములు ( T Lymphocytes ; ఇవి శరీర రక్షక వ్యవస్థలో ఒక భాగము. ) గ్రంథుల నాక్రమిస్తాయి. థైరోగ్లాబ్యులిన్ ( గళగ్రంథులలో ఉండే మాంసకృత్తి. దీని నుంచి గళగ్రంథి స్రావకములు ఉత్పత్తి అవుతాయి ) , థైరాయిడ్ పెరాక్సిడేజ్ ( Thyroid peroxidase ), గళగ్రంథిప్రేరేపక గ్రాహములకు ( TSH receptors ) ప్రతిరక్షకములు ( Antibodies) ఏర్పడి గ్రంథుల ధ్వంసమునకు దారితీస్తాయి. ఈ తాపక్రియ ( Inflammation) మందకోడిగా జరిగి క్రమేణా గళగ్రంథి హీనతను ( Hypothyroidism ) కలుగజేస్తుంది.

ప్రసవానంతరము కొంత మంది స్త్రీలలో తాత్కాలికముగా గళగ్రంథి హీనత పొడసూపవచ్చును. కొద్దిమందిలో యీ లోపము శాశ్వతము కావచ్చును.

చికిత్సా జనితము ( Iatrogenic ) : గళగ్రంథిని శస్త్రచికిత్సతో సంపూర్ణముగా గాని, పాక్షికముగా గాని తొలగించినా , రేడియోధార్మిక అయొడిన్ తో ధ్వంసము చేసినా గళగ్రంథిహీనత కలుగుతుంది.

అయొడిన్ సహితౌషధములు, లిథియం, ఆల్ఫా ఇంటెర్ఫెరాన్, ఇంటెర్లూకెన్ -2 , ఎమియోడరోన్ థాలిడోమైడు వంటి మందుల వలన గళగ్రంథి హీనత కలుగవచ్చును.

ద్వితీయ గళగ్రంథిహీనత ( Secondary Hypothyroidism) :

పీనస గ్రంథి వ్యాధి ( Pituitary disorders) , లేక ఘాతముల వలన గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH) ఉత్పత్తి జరుగక , ప్రేరేపక లోపము ( TSH deficiency) వలన , గళగ్రంథి స్రవముల ( T3,T4) ఉత్పత్తి తగ్గుతే గళగ్రంథి హీనత కలుగుతుంది.

తృతీయ గళగ్రంథి హీనత ( Tertiary hypothyroidism) :

మెదడులో హైపోథలమస్ ( Hypothalamus) గళగ్రంథి ప్రేరేపక విమోచిని ని
( Thyrotropin releasing hormone) విడుదల చేయజాలని స్థితులలో తృతీయ గళగ్రంథి హీనత కలుగుతుంది.

ద్వితీయ, తృతీయ గళగ్రంథి హీనములు అసాధారణము. వారిలో మెదడు, పీనస వ్యాధుల లక్షణాలు ప్రస్ఫుటముగా కనిపిస్తాయి.

గళగ్రంథి హీనత లక్షణములు ;

గళగ్రంథి హీనత ప్రస్ఫుటముగా నున్న వారిలో, అలసట, అతినిద్ర, శక్తిహీనత, చలికి తట్టుకోలేకపోవుట, మలబద్ధకము, జ్ఞాపకశక్తి క్షీణించుట, బొంగురుగొంతు, కండరాల సలుపు, కేశనష్టము, స్త్రీలలో రక్తప్రదరము పొడచూప వచ్చును. ఈ లక్షణములు క్రమేణా కలుగుతాయి. కొందఱిలో ఏ బాధలు ఉండవు.

వీరిలో పొడిచర్మము, ముఖములోను, కళ్ళచుట్టూ వాపు, హృదయ మందత ( Bradycardia) , స్నాయువుల ప్రతిక్రియలు మందగించుట ( Decreased tendon reflexes ) , గుంతపడని పొంగులు, కఱకు చర్మము, కనిపించ వచ్చును. కొంత బరువు హెచ్చుట జరిగినా విశేష స్థూలకాయమును గళగ్రంథి లోపము కలుగజేయదు. వీరిలో ఆకలి కొంత మందగించ వచ్చును. అయొడిన్ లోపించిన వారిలో గలగండము ( Goitre) కనిపిస్తుంది.

గుండెపై పొరలో నీరుపట్టుట( Pericardial effusion) , పుపుసవేష్టనములో నీరుచేరుట ( Pleural effusion) , మణికట్టు వాపు ( Carpal tunnel syndrome) వినికిడి తగ్గుట, అఱుదుగా కనిపించ వచ్చును. ఊపిరి మందగించుట వ్యాధితీవ్ర మయిన వారిలో పొడచూపవచ్చును. దీర్ఘకాలముగాను, తీవ్రముగా గళగ్రంథి హీనమున్న వారిలో మ్యూకోపాలీసాకరైడులు ( Mucopolysaccharides) చర్మము దిగువ చేరుకొని పొంగులు, వాపులు కనిపించవచ్చును. ఈ పొంగులున్న వారికి వేలుతో నొక్కితే గుంతలు పడవు. చర్మము దళసరిగా ఉన్న వీరి వ్యాధిని మిక్సిడీమా ( Myxedema) అని అంటారు.

వ్యాధి తీవ్రముగా ఉన్నవారిలో శరీరము చల్లబడి, గుండెవేగము బాగా తగ్గి, గందరగోళము, బుద్ధిమాంద్యత, అపస్మారకత ( Myxedema coma ), శ్వాసమందము కలిగి ప్రాణాపాయస్థితి
కూడా కలుగ వచ్చును. ఇది అసాధారణము.

పుట్టిన పసికందులలో గళగ్రంథి హీనత ఉంటే అది క్రెటినిజం ( Cretinism) గా వర్ణిస్తారు. వారికి కండరముల బిగుతు సన్నగిల్లుట, పుఱ్ఱె వెనుక భాగము పూడుకొనక మెత్తదనము చాలా మాసము లుండవచ్చును., ( సాధారణముగా యీ మెత్తదనము రెండు , మూడు మాసములలో పూడుకుంటుంది.. ముందుభాగములో మెత్తదనము 18 మాసములలో పూడుకుంటుంది. ) బొంగురు గొంతుకతో ఏడవడము, శరీర ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉండుట, నాభిగోళకము ( Umbilical hernia ) , దళసరి నాలిక యీ శిశువులలో కలుగుతాయి. వ్యాధిని నిర్ణయించి, గళగ్రంథి రసాయనములతో వైద్యము సమకూర్చకపోతే పెరుగుదల మందగించుటే కాక బుద్ధివికాసము లోపించి వీరికి బుద్ధిమాంద్యత కలుగుతుంది.

వ్యాధి నిర్ణయము:

గళగ్రంథి హీనత ఉన్నవారిలో వ్యాధి లక్షణాలు క్రమేణా పోడచూపుతాయి. పరిమితముగా లోపమున్న వారిలో యే లక్షణములు కనిపించక పోవచ్చును. రక్త పరీక్షలు విరివిగా లభ్యమవుతున్న
ఈ దినములలో ప్రస్ఫుటమైన మిక్సిడీమా, లక్షణ సహితమైన గళగ్రంథి హీనతలను అఱుదుగా చూస్తాము.

రక్త పరీక్షలు :

గళగ్రంథి హీనము ఉన్నవారిలో కొలెస్టరాలు, ట్రైగ్లిసరైడులు, క్రెయటినిన్ కైనేజ్ ల పరిమాణము లెక్కువ ఉండవచ్చును. వీరిలో సోడియం ప్రమాణములు తక్కువ అవవచ్చును.రక్తములో గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విలువ ( TSH ) లెక్కువగా ఉంటాయి. గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విలువలు సాధారణ ప్రమాణములో ఉండి, థైరాక్సిన్ ( T4 )విలువలు తక్కువగా ఉండని పక్షములో గళగ్రంథి హీనత లేదని నిర్ధారణ చెయ్యవచ్చును.

గళగ్రంథిప్రేరేపకపు ( TSH ) విలువ 20 మైక్రోయూనిట్లు/ మి.లీ. రుకి మించి ఉంటే వ్యాధి లక్షణాలు లేక పోయినా గళగ్రంథి హీనము ఉన్నదని నిర్ధారణ చెయ్య వచ్చును.

గళగ్రంథి హీనము లేక యితర వ్యాధులున్నవారిలో గళగ్రంథిప్రేరేపకపు విలువలు సాధారణ పరిమితి నతిక్రమిమించినా 20 మైక్రో యూనిట్ల లోనే ఉంటుంది.

గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH ) విలువ ఎక్కువయినా 20 మైక్రో యూనిట్ల లోనే ఉండి థైరాక్సిన్ విలువ తక్కువగా ఉంటే దానిని విదిత గళగ్రంథి హీనతగా ( Overt hypothyroidism) పరిగణించి వారికి తగు పరిమాణములో లీవోథైరాక్సిన్ సమకూర్చాలి

గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH ) విలువలు 5- 10 ( కొందరు వైద్యులు 5 దాటినప్పుడు, కొందరు 10 దాటినప్పుడు ) ప్లాస్మా థైరాక్సిన్ ( T4 ) విలువలు సాధారణ పరిమితులలో ఉన్నప్పుడు దానిని అగోచర గళగ్రంథి హీనతగా ( Subclinical hypothyroidism) పరిగణిస్తారు. వీరికి వైద్యము అవసరము లేదు, కాని సంవత్సరమున కొక పర్యాయము రక్తపరీక్షలు చేసి గమనిస్తూ థైరాక్సిన్
( T4 )విలువలు తగ్గినా గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విలువలు పెరిగినా లీవోథైరాక్సిన్ వైద్యము సమకూర్చవచ్చును. అగోచర గళగ్రంథిహీనత ఉన్నవారిలో సంవత్సరమునకు 2.5% మందిలో
యీ హీనత ప్రస్ఫుటమవుతుంటుంది.

గర్భిణీస్త్రీలలో గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు విలువలు 10 మైక్రోయూనిట్లు దాటితే అది విదిత గళగ్రంథి హీనముగా పరిగణించి వైద్యమును చెయ్యాలి. ఆ విధముగా శిశువులలో వ్యాధి నరికట్టవచ్చును.

అప్రథాన గళగ్రంథి ( Secondary hypothyroidism) హీనమున్న వారిలో గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు
( TSH ) విలువలు హెచ్చవవు . కావున వీరిలో గళగ్రంథి స్రవముల విలువలు ( థైరాక్సిన్. T4 ) స్వేచ్ఛాపు థైరాక్సిన్ ( Free T4 ) విలువలు తక్కువగా ఉంటే గళగ్రంథి హీనతను ధ్రువీకరించ వచ్చును.

గళగ్రంథి ప్రేరేపక గ్రాహకములకు ( TSH Receptors ), థైరోగ్లాబ్యులిన్ కు, థైరాయిడ్ పెరాక్సిడేజు కు ప్రతిరక్షముల ( Antibodies) పరీక్షతో స్వయంప్రహరణ గళగ్రంథ తాపములను ( Autoimmune thyroiditis ) ధ్రువీకరించ వచ్చును. కాని చికిత్సాపరముగా యీ పరీక్షల వలన చేకూరే ప్రయోజనము తక్కువ.

గళగ్రంథిలో గడ్డలు, పెరుగుదలలు ఉంటే శ్రవణాతీతధ్వని చిత్రీకరణము ( Ultrasonography) పరీక్షలు , కణపరీక్షలు అవసరమవ వచ్చును. పెరుగుదలలు లేకపోతే ఆ పరీక్షలు అనవసరము.

పీనస గ్రంథి, హైపోథలముస్, మెదడు వ్యాధుల లక్షణాలున్న యెడల అయస్కాంత ప్రతినాద చిత్రీకరణలు ( Magnetic resonance imaging ) తోడ్పడుతాయి.

చికిత్స :

లీవోథైరాక్సిన్ ( Levothyroxine ) కృత్రిమముగా సంధింపబడుతున్నది. తక్కువ ధరకు అందుబాటులో కూడా ఉన్నది. గళగ్రంథి హీనత ఏ కారణము వలన కలిగినా లీవోథైరాక్సినే చికిత్సకు వాడుతారు. తగిన మోతాదును వైద్యులు నిర్ణయిస్తారు. యవ్వన వయస్కులకు తగిన మోతాదు నొక్కసారే మొదలపెట్ట వచ్చును. వృద్ధులలోను, హృద్రోగులలోను. తక్కువ మోతాదుతో ( దినమునకు 25 మైక్రోగ్రాములతో ) మొదలుపెట్టి ప్రతి మూడు, నాలుగు వారములకు మోతాదును క్రమేణా పెంచుతు అవసరమైన మోతాదుకు చేర్చాలి.

లీవోథైరాక్సిన్ని దినమున కొక్కసారి యిస్తే సరిపోతుంది. ఖాళీ కడుపుతో యీ మందును సేవించి మరి యే యితర మందులు మరొక రెండు గంటల వరకు తీసుకొన రాదు. అయనము, కాల్సియం, అల్యూమినియపు మృదుక్షారకములు, సుక్రాల్ఫేట్, కొలిస్టెరమిన్ వంటి మందులు లీవోథైరాక్సిన్ గ్రహణమునకు అంతరాయము కలిగిస్తాయి.

గళగ్రంథి ప్రేరేపకపు ( TSH ) పరీక్షను ఆరు వారముల కొకసారి చేస్తూ మందు మోతాదును సరిదిద్ద వచ్చును. లీవోథైరాక్సిన్ మోతాదు స్థిర పడ్డాక, సంవత్సరమున కొకసారి పరీక్ష సలుపుతే చాలు.

( ఉపయుక్త మనుకుంటే స్వేచ్ఛగా పంచుకొనండి )

రక్తపుపోటు

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.

రక్తప్రసరణము వలన దేహములో వివిధ అవయవాలకు, కణజాలమునకు ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థములు అందింపబడి, వాని నుండి బొగ్గుపులుసువాయువు, మిగిలిన వ్యర్థపదార్థములు తొలగించ బడుతాయి. హృదయ సంకోచ వికాసముల వలన రక్తనాళముల ద్వారా రక్తప్రసరణము జరుగుతుంది.

హృదయములో ఎడమ జఠరిక ( Left Ventricle ) రక్తమును వివిధ అవయవములకు బృహద్ధమని ( Aorta ), దాని శాఖలు, ధమనుల ద్వారా చేర్చితే, వివిధ అవయవముల నుండి, తిరిగి ఆ రక్తము. ఉపసిరలు, ఊర్ధ్వ బృహత్సిర ( Superior Venacava ), అధో బృహత్సిర ( Inferior Venacava ) ల ద్వారా హృదయములో కుడి భాగమునకు, చేరుతుంది. కుడికర్ణిక నుంచి కుడి జఠరికకు , కుడి జఠరిక నుంచి పుపుస ధమని ( Pulmonary artery ) ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు రక్తము చేరి, ఊపిరి తిత్తులలో వాయువుల మార్పిడి జరిగాక ( బొగ్గుపులుసు వాయువు తొలగి, ప్రాణవాయువు కూడి ) పుపుస సిరల ( Pulmonary Veins ) ద్వారా రక్తము గుండె ఎడమ భాగానికి చేరుతుంది.
రక్త ప్రసరణకు కొంత పీడనము అవసరము . హృదయములో జఠరికలు వికసించి నప్పుడు ( Diastole ) రక్తప్రవాహముతో అవి నిండుతాయి. అప్పుడు బృహద్ధమని, పుపుస ధమనులల మూలములలో నున్న కవాటములు మూసుకొని ఉంటాయి. అప్పుడు ధమనులలో ఉండే పీడనమును వికాసపీడనము ( Diastolic pressure ) అంటారు. జఠరికలు ముడుచుకున్నప్పుడు ( Systole ) రక్తప్రవాహము వలన ధమనులలో పీడనము పెరుగుతుంది. అప్పటి పీడనమును ముకుళిత పీడనము ( Systolic Pressure ) అంటారు. హృదయ సంకోచ, వికాసముల వలన రక్తనాళములలో రక్తము పరంపరలుగా ప్రవహిస్తుంది. రక్తపీడనమును పాదరస మట్టముతో కొలుస్తారు. ధమనులలో ఉండే రక్తపీడనము గురించి చర్చిస్తాను.
వయోజనులలో ముకుళిత పీడనము ( ఈ సంఖ్యను పైన సూచిస్తారు. )100 నుంచి 140 మిల్లీమీటర్ల పాదరస ప్రమాణములోను , వికాసపీడనము ( ఈ సంఖ్యను క్రింద సూచిస్తారు ) 60 నుంచి 100 మిల్లీమీటర్ల పాదరస ప్రమాణములోను ఉండుట సహజముగా పరిగణించ బడుతుంది.
రక్తపీడనము నిలకడగా 140/ 90 మి.మీ. దాటి ఉంటే దానిని వైద్యులు రక్తపు పోటుగా ( Hypertension ) పరిగణిస్తారు.ఏదో ఒక్కక్క సారి ఆందోళన, భయము వంటి కారణముల వలన రక్త పీడనము కొంచెము హెచ్చినంత మాత్రమున దానిని రక్తపు పోటుగా పరిగణించ రాదు. విశ్రాంతముగా కొద్ది సేపు కూర్చొన్నాక రెండు, మూడు పర్యాయములు, లేక దినములో పెక్కు సార్లు పరిపాటిగా దినదిన కార్యక్రమాలలో నిమగ్నమై ఉన్నపుడు తీసుకొనే రక్తపీడనపు విలువలు ( Ambulatory Pressures ) బట్టి రక్తపుపోటుని నిర్ణయించాలి.

రక్తపుపోటు అదుపులో లేక ఎక్కువ కాలము ఉండుట వలన గుండెపోటు, గుండె బలహీనత, హృదయ వైఫల్యము ( Congestive Heart failure ), మస్తిష్క విఘాతాలు ( Cerebro Vascular Accidents ), మూత్రపిండముల వైఫల్యము ( Renal failure ), దృష్టి లోపములు వంటి విషమ పరిణామములు కలుగుతాయి. అందువలన రక్తపు పోటును అదుపులో పెట్టవలసిన అవసరముంది.
అధిక సంఖ్యాకులలో అధికపీడనము ( 95 శాతమునకు మించి ) ప్రధాన రోగము ( Primary Hypertension ) . అంటే దానికి యితర కారణాలు ఉండవు. కొద్ది మందిలో ( సుమారు 5 శాతము మందిలో ) అది యితర వ్యాధుల వలన కలుగుతుంది. అప్పుడు దానిని అప్రధాన అధికపీడనముగా ( Secondary Hypertension ) పరిగణిస్తారు. థైరాయిడ్ హార్మోను ఎక్కువ అవడము, తక్కువ అవడము, అడ్రినల్ స్టీరాయిడ్ లు ఎక్కువ కావడము (. Cushing Syndrome ) ), ఆల్డోస్టీరోన్ ఎక్కువ కావడము ( Primary Hyperaldosteronism ) పారాథైరాయిడ్ హార్మోను ఎక్కువ అవడము వంటి వినాళ గ్రంధుల వ్యాధులు, ఫియోఖ్రోమోసైటోమా, మూత్రపిండముల వ్యాధులు, మూత్రపిండ ధమనుల ఇరకటము ( Renal artery stenosis ) వలన కలిగే రక్తపుపోటులు అప్రధానపు రక్తపు పోటులు. అప్పుడు రక్తపు పోటును అదుపులో పెట్టడముతో బాటు అసలు వ్యాధులకు చికిత్స చెయ్యాలి. శస్త్రచికిత్సలు కూడా అవసరము కావచ్చు.

ఇతర కారణాలు లేకుండా కలిగే ప్రధాన అధికపీడనము జన్యు సంబంధ మైనది కావచ్చును. ఎక్కువ ఉప్పు వాడకము, వ్యాయామ లోపము, సారాయి వినియోగము, మాదక ద్రవ్యాల వినియోగము, పొగ త్రాగడము, స్థూలకాయము రక్తపుపోటు కలుగడానికి తోడ్పడ వచ్చును.

రక్తపీడనము ఎలా కలుగుతుంది ?

రక్తప్రసరణకు రక్తనాళముల నుండి కలిగే ప్రతిఘటన వలన రక్తపీడనము కలుగుతుంది. దేహములో రెనిన్, ఏంజియోటెన్సిన్ల ఏర్పాటు, సహవేదన నాడీమండలము ( Sympathetic Nervous system ) రక్తనాళములలోని మృదుకండరాల ( Smooth muscles ) బిగుతును ( Constriction) నియంత్రిస్తాయి.
మూత్రపిండములలో రెనిన్ ఉత్పత్తి చెంది రక్తములోనికి విడుదల అవుతుంది. ఈ రెనిన్ కాలేయములో ఉత్పత్తి అయే ఏంజియోటెన్సినోజన్ ని ఏంజియోటెన్సిన్ -1 గా మారుస్తుంది.ఏంజియోటెన్సిన్ -1 దేహములో ఉండే ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వెర్టింగ్ ఎంజైము వలన ఏంజియోటెన్సిన్ -2 గా మారుతుంది. ఏంజియోటెన్సిన్ -2 రక్తనాళ కండరాలను సంకోచింపజేసి, రక్తనాళముల బిగుతును పెంచుతుంది. ఏంజియోటెన్సిన్ -2 ఎడ్రినల్ గ్రంధుల నుంచి ఆల్డోస్టెరోన్ ని కూడా విడుదల కావిస్తుంది . ఆల్డోస్టెరోన్ శరీరములో సోడియం ని పెంచుతుంది.

సహవేదన నాడీమండలము, ఎడ్రినల్ గ్రంధుల నుంచి విడుదల అయే ఎడ్రినలిన్, నారడ్రినలిన్ హార్మోనులు ( Catecholamines ) కూడా రక్తనాళపు మృదుకండరాలను నియంత్రిస్తాయి. ఇవి గుండె వేగమును , గుండె సంకోచ ప్రక్రియను ఇనుమడింపజేస్తాయి.

పై ప్రక్రియల ప్రభావము ఎక్కువయి నప్పుడు రక్తపీడనము పెరిగి రక్తపుపోటు కలుగుతుంది.

రక్తపుపోటు లక్షణాలు :

చాలా మందిలో రక్తపుపోటు చాలాకాలము ఎట్టి లక్షణాలు , నలతలు చూపించదు. రక్తపీడనము కొలవడము వలనే ఈ రుగ్మతను కనిపెట్టగలము.
తలనొప్పి, కళ్ళు తిరగడము, వళ్ళు తూలిపోవడము వంటి లక్షణములు కొందఱిలో కలుగ వచ్చును. ఒట్లో బాగానే ఉందని రక్తపుపోటుని నిర్లక్ష్యము చేయకూడదు. మధ్య మధ్యలో కొలుచుకోకుండా రక్తపుపోటు అదుపులోనే ఉన్నదని భ్రమించకూడదు.
గుండె వ్యాధులు, మూత్రపిండ వైఫల్యము , మస్తిష్క విఘాతము, దూర రక్తప్రసరణ లోపములు ( Peripheral Vascular insfficiency ), అంధత్వము వంటి పరిణామముల వలనే రక్తపు పోటు కొంతమందిలో తొలిసారిగా కనుగొనబడ వచ్చును.
లక్షణాలు పొడచూపక పెక్కు అవయావాలపై చెడు ప్రభావము చూపిస్తుంది కాబట్టి మధ్య మధ్య రక్తపీడనము పరీక్షించుకోవలసిన అవసరమున్నది. ఎక్కువగా ఉంటే చికిత్స అవసరము.

పరీక్షలు;
రక్తపు పోటు ఉన్నదని నిర్ధారణ చేసాక కొన్ని పరీక్షలు అవసరము. రక్తకణ గణనలు ( Complete Blood Counts ) , రక్త రసాయన పరీక్షలు ( Blood Chemistry ) మూత్రపిండ వ్యాపార పరీక్షలు
( Renal functions ), మూత్రపరీక్షలు, అవసరమనిపిస్తే, హార్మోను పరీక్షలు, ఎలెక్ట్రో కార్డియోగ్రాము వంటి పరీక్షలు అవసరము. కంటి పరీక్షలు ( Fundoscopy ) కూడా అవసరమే .

సంకోచ పీడనము (Systolic Pressure ) 180 మి. మీ.మెర్క్యురీ పైన, వికాస పీడనము ( Diastolic Pressure ) 110 మి.మీ మెర్కురీ దాటితే దానిని అధిక రక్తపీడన సంక్షోభముగా ( Hypertensive Crisis ) పరిగణిస్తారు. హృదయము, మెదడు, మూత్రపిండములు, కళ్ళపై దీని ప్రభావము కనిపిస్తే ఈ పీడన సంక్షోభాన్ని అత్యవసర పరిస్థితిగా పరిగణించి చికిత్స చెయ్యాలి.సిరాంతర ఔషధాలు ( Intravenous drugs ) అవసర మవవచ్చును. ఎట్టి విపత్తులు లేకపోతే నోటి ద్వారా మందులిచ్చి చికిత్స చెయ్యవచ్చును.

చికిత్స :
రక్తపుపోటు ఉన్నదని నిర్ధారణ చేసాక , యితరవ్యాధి లక్షణాలు లేవని రూఢీ చేసి, తగిన పరీక్షలు చేస్తూ, వ్యాధికి చికిత్స చెయ్యాలి. అధిక పీడనము సరిహద్దు పరిమితులలో ఉన్నప్పుడు ఔషధుల అవసరము లేకుండా జీవనశైలి మార్పుల వలన దానిని అదుపులో పెట్ట గలిగే అవకాశ మున్నది.. కాని పక్షములోను, పీడన పరిమితు లధికముగా నున్నప్పుడును మందులు వాడక మవసరము.

జీవన శైలి మార్పులు ;
శరీరానికి తగినంత వ్యాయామము చాలా అవసరము. శ్రామికులు ఆరోగ్యవంతులుగాను దీర్ఘాయుష్కులుగా నుండుట , గమనిస్తుంటాము. ఈ వాహనయుగములో ప్రజలకు నడక వ్యాయామము తగ్గింది. తినుబండారములు కూడా పెరిగాయి. మనకు తగినంత వ్యాయామము అవసరము. ఉప్పు, క్రొవ్వుపదార్థాల వాడుక తగ్గించుట , మితముగా భుజించుట, స్థూలకాయములను తగ్గించుట, , పొగత్రాగుట మానుట, సారాయి వాడుకను పరిమితము చేయుట , మాదకద్రవ్యాలను వినియోగములు మానుట రక్తపుపోటును అదుపులో నుంచుటకు తోడ్పడుతాయి.

ఔషధాలు :
అధిక రక్తపీడనమును అదుపులో నుంచుటకు వివిధ తరగతుల ఔషధాలు ఉన్నాయి. ప్రప్రధముగా, తేలిక మూత్రకారులను (. Diuretics ) వినియోగిస్తాము. ఇవి లవణ నష్టమును, జలనష్టమును కలుగ జేసి, రక్త పరిమాణమును తగ్గించి రక్తనాళముల పీడనమును తగ్గిస్తాయి. కణాంతరములలో సోడియం తగ్గినప్పుడు రక్తనాళ కండరముల బిగుతు తగ్గుతుంది. థయజైడ్ మూత్రకారులను రక్తపుపోటునకు వాడుతారు

బీటా అడ్రినల్ రిసెప్టర్ బ్లాకరులు :
ఎడ్రినలిన్ నారడ్రినలిన్ వంటి హార్మోనుల ప్రభావమును బీటా అడ్రినల్ గ్రాహకములను అవరోధించి తగ్గిస్తాయి. అందువలన నాళాలలో బిగుతు తగ్గుతుంది. హృదయ వేగమును తగ్గించి, హృదయ వికాసమును పెంచి అధికపీడన నివారణకు తోడ్పడుతాయి.

ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వెర్టింగ్ ఎంజైం ఇన్హిబిటర్లు ;
ఇవి ఏంజియోటెన్సిన్ 1 ను ఏంజియోటెన్సిన్ -2 గా మార్పు చెందకుండా అరికడుతాయి. రక్తపు పోటును తగ్గిస్తాయి.

ఏంజియోటెన్సిన్ రిసెప్టార్ బ్లాకరులు :
ఇవి ఏంజియొటెన్సిన్ 2 గ్రాహముకలను అడ్డడము వలన ఏంజియోటెన్సిన్ 2 నిర్వీర్యమయి ధమనికల బిగుతు తగ్గుతుంది. రక్తపుపోటు తగ్గుతుంది. ఆల్డోస్టెరోన్. ఉత్పత్తిని కూడా ఇవి తగ్గిస్తాయి.

ఆల్ఫా ఎడ్రినెర్జిక్ బ్లాకర్లు. ;
ఇవి ఆల్ఫా అడ్రినల్ గ్రాహకములను ( రిసెప్టారులను ) నిరోధించి రక్తనాళములపై అడ్రినల్ హార్మోనుల ప్రభావమును తగ్గిస్తాయి. ధమనికల బిగుతు తగ్గిస్తాయి.
ఇంకా పలు రకాల మందులు అధికపీడన నివారణకు ఉన్నాయి.

ఏ ఔషధమైనా అనుకూల ఫలితాలనే గాక ప్రతికూల ఫలితాలను కూడా కలిగించవచ్చును. కాబట్టి వైద్యులు వాటిని గమనిస్తూ ఉండాలి. మూత్రకారులను వాడి నప్పుడు, పొటాసియము విలువలను మధ్య మధ్య పరీక్షించాలి.

రక్తపుపోటును అదుపులో ఉంచుటకు కొందఱికి అనేక ఔషధాల అవసరము కలుగ వచ్చును.

రక్తపుపోటు ఎక్కువగా ఉన్నా ఎట్టి నలత చూపించక అవయవాలపై దీర్ఘకాలిక దుష్ఫలితాలను కలిగించవచ్చును. అధికపీడన సంక్షోభము సంభవిస్తే గుండెపోటు, మస్తిష్క విఘాతము , దృష్టిలోపము, మూత్రపిండాల వైఫల్యము, హృదయ వైఫల్యము వంటి విషమ సంఘటనలు కలుగవచ్చును.
అందువలన వీలు కలిగించుకొని, అప్పుడప్పుడు రక్తపీడనమును పరీక్షించుకోవాలి. వైద్యులను సంప్రదించి వారి సలహాల ననుసరించాలి. ఆరోగ్య విషయ పరిజ్ఞానము సమకూర్చుకొనుట చాలా మంచిది. కాని సంపూర్ణ పరిజ్ఞానము, అవగాహన, అనుభవము ఆ వృత్తిలో లేని వారికి కలుగదు కాబట్టి వైద్యుల సలహాలను పాటించుట అవసరము.

మధుమేహవ్యాధి ( Diabetes mellitus )

 డాక్టరు గన్నవరపు నరసింహమూర్తి

క్రీస్తు పూర్వము1500 సంవత్సర ప్రాంతములోనే " మధుమేహ వ్యాధిని " భారతీయ వైద్యులు వర్ణించారు. ఈ వ్యాధిగ్రస్తుల మూత్రము చుట్టూ చీమలు చేరడము గమనించి , వారి మూత్రము మధుకరమని గ్రహించారు. ఈజిప్టు దేశ వైద్యు లా వ్యాధిని అతిమూత్రవ్యాధిగా వర్ణించారు. శుష్రుతుడు, చరకుడు మధుమేహవ్యాధి రెండు విధములని, పిల్లలలో ఒకరకముగను, పెద్దలలో వేఱొక లక్షణములతో ఉంటుందని పసిగట్టారు. చిరకాలము క్రితమే కనుగోబడిన యీ వ్యాధి ప్రాబల్యము ఇరువది శతాబ్దములో బాగా హెచ్చినది. ఒకప్పుడు ధనిక వర్గాలలో ప్రాబల్యమైన యీ వ్యాధి యీ తరములో పేద, మధ్యతరగతి వారిలో విరివిగా పొడచూపు చున్నది.

శరీరమునకు అవసర మయ్యే శక్తి ఆహారము ద్వారా మనకు లభిస్తుంది. ఆహారపదార్ధాలలో పిండిపదార్థములు ( Carbohydrates ), క్రొవ్వులు ( Fats ) , మాంసకృత్తులు ( Proteins ) శక్తి నిస్తాయి. వాటి నుంచి లభ్యమయ్యే శక్తిని ( ఉష్ణమును ) కాలరీలు ( Calories ) గా కొలుస్తారు.

శరీర సాధారణ జీవప్రక్రియలకు కొన్ని కాలరీలు ఖర్చవుతాయి. మనము పడే శారీరక శ్రమ, వ్యాయామము, క్రీడలకు , బాల్య కౌమారకావస్థలలో పెరుగుదలకు అదనముగా శక్తి వెచ్చింప బడుతుంది. పెరుగుదల నిలిచాక మనకు ఆహారపు టవసరాలు త్రగ్గుతాయి. దైనందిక అవసరాలకు మించి తినే తిండి కాలేయము ( Liver ), కండరములలో మధుజని ( Glycogen ) అనే సంకీర్ణ శర్కర గాను, క్రొవ్వుగా చర్మము క్రింద పొరలోను ( Adipose tissue ), ఇన్సులిన్ సహకారముతో దేహమంతటా నిలువవుతుంది. రక్తములో, చక్కెర గ్లూకోజు ( Glucose ) రూపములో ప్రవహించి దేహములో కండరములకు, వివిధ అవయవాలకు , కణజాలమునకు యింధనముగా చేరుతుంది.

మధుజని ( Glycogen ) ఉత్పత్తిని Glycogenesis అని అంటారు.
శక్తి అవసరమయినప్పుడు , చక్కెర ( Glucose ) స్థాయి త్రగ్గినప్పుడు, కాలేయము, కండరములలో మధుజని ( Glycogen ) చక్కెరగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది. క్రొవ్వు పొరల లోని క్రొవ్వు నుంచి శర్కరజనితము ( Gluconeogenesis ) అనే ప్రక్రియ వలన చక్కెర ( Glucose ) ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ చక్కెర రక్తము ద్వారా కణజాలమునకు, చేరి వినియోగపడుతుంది.

సాధారణముగ రక్తపు చక్కెర విలువ ఉపవాస సమయములలో ( Fasting values ) 80 మి.గ్రా నుంచి 100 మి.గ్రాముల వఱకు ఉంటుంది. భోజనానంతరము రెండు గంటలప్పుడు పరీక్షిస్తే చక్కెర 140 మి.గ్రా. వఱకు ఉండవచ్చును. ఉపవాసపు విలువ 126 మి.గ్రా లైనా , రెండు గంటల భోజనానంతరపు విలువ 140 మి.గ్రా మించినా మధుమేహవ్యాధి ఉన్నదని నిర్ణయించవచ్చును. ఈ విలువలు పొలిమేరలలో ఉంటే శర్కర అసహనము ( Glucose Intolerance ) గాను , మధుమేహవ్యాధికి చేరువలో ( Borderline Diabetes ) ఉన్నట్లు గాను పరిగణించి వ్యాధి నివారణకు కృషి చెయ్యాలి.

మధుమేహవ్యాధికి కారణాలు :

జీర్ణాశయపు సమీపమున దిగువగా ఉన్న క్లోమగ్రంధి ( Pancreas ) క్లోమరసమును ఉత్పత్తి చేసి ఆహారము జీర్ణమవుటకు తోడ్పడుతుంది. ఆ క్లోమరసము క్లోమనాళము ద్వారా డుయోడినంకు ( Duodenum ; చిన్నప్రేవుల తొలిభాగము ) చేరుతుంది.

క్లోమగ్రంధిలో చిన్న చిన్న దీవులుగా ( Islets of Langerhans ) ఉండే బీటా కణములు ( beta cells ) " ఇన్సులిన్ " అనే హార్మోన్ ని ( వినాళ రసం ) స్రవించి రక్తము లోనికి విడుదల చేస్తాయి. ఈ దీవులలో ఉండే ఆల్ఫా కణములు ( alpha cells) గ్లూకగాన్ ( Glucagon ) అనే వినాళ రసము నుత్పత్తి చేస్తాయి. ఇన్సులిన్ , గ్లూకగాన్ లు ఒకదాని కింకొకటి వ్యతిరేకముగా పనిచేస్తాయి.

రక్తములో ఆహారము తిన్న తరువాత, చక్కెర విలువలు పెరిగినప్పుడు ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తి పెరిగి రక్తములో ఇన్సులిన్ విలువ పెరుగుతుంది. ఈ ఇన్సులిన్ చక్కెరను కణాలలోనికి పంపుతుంది. కాలేయము, కండరాలలో అదనపు చక్కెరను మధుజని ( Glycogen ) గా మారుస్తుంది. క్రొవ్వుకణాలలోనికి చక్కెరను చేర్చి క్రొవ్వుగా మారుస్తుంది. కణములలో చక్కెర వినియోగపడి శక్తి విడుదల కావటానికి కూడా ఇన్సులిన్ దోహదకారి.

రక్తములో చక్కెర విలువలు బాగా పడిపోతే గ్లూకగాన్ స్రావము పెరుగుతుంది. గ్లూకగాన్ మధుజని విచ్ఛిన్నమును( Glycogenolysis , కాలేయము, కండరములలో ) , మద విచ్ఛిన్నమును ( Lypolysis , క్రొవ్వుపొరలలో ) ప్రేరేపించి చక్కెర ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది. అందుచే చక్కెర విలువలు పెరుగుతాయి.. ఎడ్రినలిన్, ఎడ్రినల్ కార్టికోస్టీరాయిడ్ ల వంటి హార్మోనుల ప్రభావము కూడా చక్కెర విలువలపై ఉంటుంది.

ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తి త్రగ్గినా, ఇన్సులిన్ కి అవరోధ మెక్కువయి ( Insulin Resistance ), ఉత్పత్తి అయిన ఇన్సులిన్ నిష్ఫలమైనా , చక్కెరపై అదుపు త్రగ్గుతుంది. చక్కెర కాలేయము, కండరాలలో మధుజనిగా మారదు. క్రొవ్వుపొరలలో క్రొవ్వుగా మార్పు చెందదు. కణజాలములోనికి తగినంతగా ప్రవేశించదు. చక్కెర ప్రాణవాయువుతో కలిసి బొగ్గుపులుసు వాయువు, ఉదకములుగా విచ్ఛిత్తి జరిగి ,శక్తి విడుదల కావటానికి కూడా ఇన్సులిన్ అవసరమే .
ఇన్సులిన్ లోపము, అసమర్థతల వలన రక్తములో చక్కెర విలువలు పెరిగి మధుమేహ వ్యాధిని కలుగ జేస్తాయి.

మధుమేహ వ్యాధి రెండురకాలు. (1) మొదటి రకము ( Type -1 or Insulin Dependent ) ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తి లోపము వలన కలుగుతుంది. వ్యాధిగ్రస్థులలో ఇన్సులిన్ విలువలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఇన్సులిన్ తోనే వ్యాధిని నయము చేయగలము. ఈ మధుమేహము ఇన్సులిన్ అవలంబితము( Insulin Dependent ). తరుణప్రాయములోనే ఈ వ్యాధి ప్రస్ఫుట మవుతుంది. ఇన్సులిన్ తప్ప యితర మందులు ఈ వ్యాధికి నిష్ప్రయోజనము .

(2) రెండవ రకము ఇన్సులిన్ పై ఆధార పడనిది ( Type -2 or Non Insulin Dependent) . దీనిని వయోజనులలో చూస్తాము. స్థూలకాయులలో , ఇన్సులిన్ సమర్థత త్రగ్గుట వలన ఈ వ్యాధి కలుగుతుంది. అంత్యదశలలో తప్ప ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తి బాగానే ఉంటుంది. ఇన్సులిన్ కి అవరోధము
( Resistance ) పెరిగి, దాని ప్రయోజనము త్రగ్గి మధుమేహము కలుగుతుంది. జీవనశైలి, మార్పులు, నియమితాహారము, వ్యాయామములు వ్యాధి నివారణకు, వ్యాధిని అదుపులో ఉంచుటకు తోడ్పడుతాయి. మెట్ ఫార్మిన్, ఇన్సులిన్ స్రావకములు( Insulin Secretagogues ), ఇన్సులిన్లను అవసరము బట్టి వ్యాధిని అదుపులో ఉంచుటకు వాడుతారు.

కారణాలు :
(1) మొదటి రకపు మధుమేహపు వ్యాధి జన్యుసంబంధమైనది. శరీరరక్షణ వ్యవస్థ ఆత్మాక్రమణ వలన ( Autoimmune process ), క్లోమములోని బీటా కణములు నాశనమొందుట వలన ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తి వీరిలో లోపిస్తుంది.

(2) రెండవరకపు వయోజన మధుమేహము కూడా వంశపారంపర్యముగా వచ్చే జన్యుసంబంధ మవ వచ్చును. కాని జీవనశైలి, వ్యాయామలోపము, అమితాహారము, శర్కర సహిత పానీయములు, మితిమీరిన క్రొవ్వుపదార్థ వాడుకలు ( Saturated fats ) ధూమపానము, స్థూలకాయములు ఈ మధుమేహము కలుగుటకు ఎక్కువగా తోడ్పడుతాయి. కణాలలో ఇన్సులిన్ గ్రాహకముల ( Receptors ) అవరోధము పెరుగుటచే ఇన్సులిన్ సమర్థత త్రగ్గుతుంది. రక్తములో ఇన్సులిన్ విలువలు ఎక్కువగా ఉన్నా దాని ఫలితము తక్కువే.

గర్భిణీ స్త్రీలలో పెక్కు వినాళగ్రంధస్రావకముల వలన ( Harmones) గర్భసంబంధ మధుమేహము ( Gestational Diabetes ) కలుగ వచ్చును.

ఇతర వినాళగ్రంధుల వ్యాధులు, క్లోమ వ్యాధులు, గ్లూకోకార్టికోస్టీరాయిడుల వంటి మందులు, శస్త్రచికిత్సతో క్లోమమును తీసివేయుట , మరికొన్ని యితర వ్యాధుల వలన మధుమేహము కలుగ వచ్చును.

వ్యాధి లక్షణాలు:

రక్తములో చక్కెర స్థాయి పెరిగి మూత్రములో చక్కెర నష్టము కలిగితే, చక్కెరతో బాటు జలనష్టము కూడా కలిగి అతిమూత్రము కలుగుతుంది. జలనష్టము వలన దాహము పెరుగుతుంది. చక్కెర నష్టము వలన బరువు త్రగ్గుతారు . ఆకలి పెరిగి వారు తిండి ఎక్కువగా తిన్నా బరువు త్రగ్గుతారు. కళ్ళ కటకములలో చక్కెర , నీరు చేరి కటకపు ఆకృతి మారడము వలన దృష్టిలోపాలు కలుగ వచ్చును. కొందఱిలో విశేషముగ లక్షణాలు పొడచూపక పోవచ్చును. కొందఱు క్లిష్టపరిస్థుతులతోనే వైద్యులను సంప్రదించ వచ్చును.

మధుమేహము వలన వచ్చే జటిలములు :

మధుమేహవ్యాధి వలన సూక్ష్మరక్తనాళములు కుచించుకుపోతాయి.రక్తనాళములు బిరుసెక్కుట వలన ( ధమనీకాఠిన్యం , Atherosclerosis ) కలిగి హృద్రోగములు, మస్థిష్కవిఘాతములు( Cerebrovascular accidents ) మూత్రపిండముల వైఫల్యము
( Renal failure ) దూర నాడుల ధ్వంసము ( Peripheral Neuritis ) వలన స్పర్శలోపము, దూరరక్తప్రసరణ లోపాలు ( Peripheral Vascular disease ) దృష్టిదోషాలు మధుమేహము వలన కలుగ వచ్చును.

ఇన్సులిన్ లోప మధికమైతే చక్కెర ఆమ్లజనీకరణ( Oxygenation ) అసంపూర్తి కావుటచే
కీటోనులు( Ketones ) పెరిగి రక్తము ఆమ్లీకరణ మవవచ్చును ( Diabetic Keto Acidosis ) దీని వలన అత్యవసర పరిస్థితి కలుగ వచ్చు. అపస్మారకత రావచ్చును. చక్కెర స్థాయి బాగా పెరిగి Hyperosmolar coma కలుగ వచ్చు.

వ్యాధి నిర్ణయము : రక్తములో చక్కెర విలువలు చూసి వ్యాధిని నిర్ణయించవచ్చును. Glycated Haemoglobin విలువలు కూడా తోడ్పడుతాయి.

చికిత్స:

తరుణ మధుమేహమునకు ఇన్సులిన్ వాడుక తప్పనిసరి.

వయోజన మధుమేహమునకు జీవనశైలి మార్పులు తప్పనిసరి. పరిమితాహారము, క్రొవ్వులు, చక్కెరల వినియోగమును నియంత్రించుట, వ్యాయామము, చక్కెరపానీయాలు మానుట, పొగత్రాగడము మానుట చాలా అవసరము.

మెట్ ఫార్మిన్, ఇన్సులిన్ స్రావకములు, క్రమరీతిలో వైద్యులు వాడుతారు. అవసరమయితే ఇన్సులిన్ వాడుక తప్పదు. రక్తపుపోటు నదుపులో పెట్టడము, స్టాటిన్స్ తో కొలెస్ట్రాల్ని తగ్గించుట, మూత్రపిండముల రక్షణకు ఏస్ ఇన్హిబిటర్లు ( ACE inhibitors) వాడడము, హృదయాఘాతకములను
( Heart attacks ) మస్తిష్క విఘాతకాలను నివారించుటకు ఎస్పిరిన్ వాడుకలు, కళ్ళపరీక్షలు, పాదరక్షణలు చికిత్సలో భాగమే. స్థూలకాయములను తగ్గించుట చాలా అవసరము.

తఱచు చక్కెర విలువలు పరీక్షించుట , చక్కెరలు అధికము , అల్పము కాకుండా చూసుకొనుట అవసరము. మందుల వలన విపరీతఫలితములు ఉండవచ్చును. మెట్ ఫార్మిన్ వలన
ఆమ్లరక్తత ( Metabolic Acidosis ) మూత్రపిండముల వైఫల్యములు కొందఱిలో కలుగవచ్చును. అందువలన అప్పుడప్పుడు రక్తపరీక్షలు అవసరమే. వ్యాధిగ్రస్థులకు క్రమశిక్షణ , వైద్యుల సలహాలను పాటించుట, తఱచు చక్కెరలను పరీక్షించుకోవడము, వాడే మందులపై సదవగాహము అవసరము. తగినంత వ్యాయామము చాలా అవసరమే . జటిలపరిస్థితుల లక్షణాలు కలిగితే సత్వర చికిత్సకు వైద్యులను సంప్రదించుట చాలా ముఖ్యము. ప్రపంచములో 400,000,000 మందికి పైగా మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్థులున్నారంటే వ్యాధి ప్రాబల్యము తెలుస్తుంది.

( ఉపయుక్త మనుకుంటే నిరభ్యంతరముగా పంచుకొండి. )

పొగాకు ; ధూమపానము

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి

పొగాకు అమెరికా ఖండములో చాలా శతాబ్దాల క్రితమే పుట్టినా పదిహైనవ శతాబ్దములో స్పైనుకు చేరి క్రమంగా యూరప్ , ఆసియా, ప్రపంచ మంతా వ్యాపించింది. చుట్టలు, సిగరెట్లు, బీడీలు, పైపులూ ద్వారా ధూమరూపములోను, నస్యరూపములోను పీల్చబడి, గూట్కా రూపములోను , నములుడు పొగాకుగాను మ్రింగబడి వినియోగించ బడుతుంది.

పొగాకు వినియోగము ఆరంభములో నాగరికత చిహ్నముగా పరిగణించబడినా పందొమ్మిదవ శతాబ్దములో దాని వలన కలిగే దుష్ఫలితాలు వెలుగులోనికి వచ్చాయి. ఈ దుష్ఫలితాల తీవ్రత కారణంగా పొగాకు వినియోగము నొక వ్యాధిగా పరిగణించవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

ధూమపానము వలన కలిగే దుష్ఫలితాలను నేను వైద్యవిద్యార్థిగా నేర్చుకొన్నా, వైద్యము నభ్యసిసిస్తున్న కొద్ది సంవత్సరముల లోనే ప్రత్యక్షముగా చూడడము వలన పొగాకు కలిగించే ప్రమాదాలు ప్రస్ఫుటముగా తెలిసాయి. పొగత్రాగే వారు సగటున పది సంవత్సరాల ఆయువుని కోల్పోతున్నట్లు గమనించాను. అదే విషయము వైజ్ఞానిక పత్రికలలో ప్రచురించ బడడము చూసాను. ధూమపానము ఊపిరితిత్తుల పుట్టకురుపులకు ( Cancers ) కారణమని తెలిసినా, అంతకంటే ఎక్కువగా ధూమపానము చేసే వారు నడివయస్సులోనే గుండెపోటులకు( Heart attacks ) , మస్తిష్క విఘాతములకు ( Cerebrovascular accidents ) గురికావడము , మరణించడము కూడా గమనించాను. శ్వాసకోశపు వ్యాధులు ( Pulmonary diseases) కూడా విపరీతముగా పొగ త్రాగే వారిలోనే చూస్తాము. దీర్ఘకాలపు శ్వాసప్రతిబంధక వ్యాధులు ( Chronic obstructive pulmonary diseases ) ఊపిరితిత్తుల వ్యాకోచ వ్యాధులు ( Emphysema ) కలిగి పొగత్రాగే వారు దగ్గు , ఆయాసాలతో బాధ పడి చాలా జీవితకాలమును కోల్పోవడము వైద్యులము నిత్యం చూస్తాము . పొగత్రాగే వారిలో కనీసము ఏభై శాతమునకు తగ్గకుండా అనారోగ్య దుష్ఫలితాలకు గురి అవుతారు. ధమనీ కాఠిన్యము ( Atherosclerosis) కలిగి రక్త ప్రసరణ లోపాలతో వివిధావయవాలు దెబ్బతినడము వలన, పెక్కు పుట్టకురుపులు కలిగించే రసాయినకముల ( Carcinogens) వలన ఊపిరితిత్తులు, మరియు యితర అవయవాలలో కర్కట వ్రణములు ( Cancers )పుట్టడము వలన ఆయుః క్షీణము , నడివయస్సు మరణాలు సంభవిస్తాయి. అందువలన , నా రోగులకే కాక , మిత్రులకు, బంధువులకు, పొగ త్రాగడము వలదని సలహాల నిస్తాను. పాఠకులలోను, మిత్రులలోను పొగత్రాగే వారుంటే ఒక నిర్ణీత ప్రణాళిక ప్రకారము త్వరగా అ అలవాటును మన్చుకోవలసిందిగా వినతి చేస్తున్నాను. ఆ అలవాటును దరికి చేరనీయ రాదని పిల్లలకు , పాపలకు చెప్పుకోవాలి. పొగాకు వినియోగము , ధూమపానాల వలన కలిగే వ్యాధులను ఇక్కడ ఒక జాబితాగా పొందుపరుస్తాను.

కర్కటవ్రణములు : ( Cancers )
పుట్టకురుపులుగా ప్రచారములో ఉన్న యీ క్రొత్త పెరుగుదలలు జన్యువులలో మార్పులు ( Mutations ) కలిగి కణములు శిధిలము చెందక త్వరితముగా పెరిగి విభజనలు పొందడము వలన పుడతాయి. ఈ పెరుగుదలలు అవయవములలోనికి మూలములతో ఎండ్రకాయల కాళ్ళ వలె చొచ్చుకుపోవడము వలన వాటికి కర్కటవ్రణము లని (cancers ) పేరు కలిగింది. ఈ వ్రణముల కణములు అవయవములుగా పరిణితి చెందకుండా విభజనలతో పెరుదలలుగా వృద్ధి పొందుతాయి. కొన్ని కణములు రక్తనాళములలోనికి , లింఫు నాళములలోనికి ప్రవేశించి రక్తప్రసరణ ద్వారా వివిధ అవయవములకు , లింఫునాళముల ద్వారా లింఫు గ్రంధులకు వ్యాప్తి చెంది అచ్చట క్రొత్తవ్రణములను సృష్టిస్తాయి. ఇవి పోషకపదార్థాలను సంగ్రహిస్తాయి. ఈ వ్రణములు అవయవాల దైనందిక ప్రక్రియలకు అంతరాయము కలిగిస్తాయి. పోషకపదార్థాలు అవయవాలకు తగినంతగా చేరకపోవడము వలన , ఆకలి తగ్గడము వలన అరుచి కలుగుట వలన రోగులు చిక్కిపోతుంటారు. తగిన చికిత్స జరుగక పోయినా , చికిత్స కనుకూలించక పోయునా ఇవి మరణమునకు దారితీయ వచ్చును.

పొగాకు పొగలో ఉండే బెంజోపైరీన్ ( Benzopyrene ) వంటి పోలిసైక్లిక్ ఏరొమేటిక్ హైడ్రోకార్బనులు కణములలో డీ ఎన్ ఏ ( D .N.A ) కు అంటుకొని మార్పులు ( mutations ) ద్వారా వాటిని కాన్సరు కణములుగా మారుస్తాయి. పొగాకు పొగలో పెక్కు కర్కటవ్రణజను ( Carcinogens ) లున్నట్లు శాస్త్రజ్ఞులు కనుగొన్నారు.

పొగత్రాగని వారి కంటె పొగత్రాగేవారిలో ఊపిరితిత్తుల పుట్టకురుపులు యిరవై రెట్లధికముగా కలుగుతాయి. పొగత్రాగేవారిలోఊపిరితిత్తులతోబాటు,మూత్రపిండముల ( Kidneys ) లోను,స్వరపేటికలలోను ( Larynx) ,మూత్రాశయములలోను ( Urinary bladder), అన్నవాహికల( Esophagus)లోను , జీర్ణాశయములు( Gastric cancers ) , క్లోమముల ( Pancreas) లోను పుట్టకురుపులు కలిగే అవకాశాలు చాలా ఎక్కువ. ఇతర అవయవాలలో కర్కటవ్రణములు రావడానికి కూడా ధూమపానము సహకరిస్తుందని పరిశోధనలు నిరూపించాయి. ఊపిరితిత్తులలో వచ్చే కాన్సరులు ప్రస్ఫుటమయ్యే సరికి తొంబయి శాతము మందిలో శస్త్ర చికిత్స స్థాయిని దాటిపోతాయి. అందుచే చికిత్స ఫలప్రదమయ్యే అవకాశము చాలామందిలోతక్కువ. పొగత్రాగకుండా వాటిని నిరోధించుట చాలా మేలు.

శ్వాసకోశవ్యాధులు ( Pulmonary diseases) ;

శ్వాసనాళపు శాఖలలోను, వాటి చివరల ఉండే గాలిబుడగల( Alveoli) లోను సాగుదల ఉంటుంది. ఆ సాగుదల ( Elasticity) వలన ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాస ప్రక్రియలు బాగా జరిగి గాలి కదలికలు సరిగ్గా జరుగుతాయి. పొగత్రాగే వారిలో సాగు కణజాలము ( Elastic tissue) చెడి ఆ సాగుదల దెబ్బతింటుంది. అందువలన గాలి కదలికలకు అవరోధము కలుగుతొంది. ఊపిరితిత్తులు , ఛాతి సాగుదల త్రగ్గుట వలన అవి వ్యాకోచము ( Emphysema) చెందుతాయి శ్వాసనాళపు పూతకణముల కుండే సిలియా కూడా పొగత్రాగే వారిలో పనిచెయ్యవు. అందుచే స్రావకములు ( mucous secretions) తొలగించబడవు. తఱచు సూక్ష్మజీవుల వలన వ్యాధులు కలుగుతాయి. వీరికి శ్వాస సరిగ ఆడక ఆయాసము , దగ్గు వస్తుంటాయి. వాయువుల మార్పిడి తగ్గడము వలన రక్తములో బొగ్గుపులుసువాయువు ( Carbon dioxide) పరిమాణము పెరగడము, ప్రాణవాయువు ( Oxygen) పరిమాణము తగ్గడము కూడా కలుగవచ్చును. శ్వాసావరోధవ్యాధిని ( Obstructive pulmonary disease) చాలా మంది ధూమపానీయులలో నిత్యము వైద్యులు చూస్తారు.

హృద్రోగములు. రక్తనాళపు వ్యాధులు :

రక్తనాళపు శాఖలల గోడల మధ్య వయస్సు పెరుగుతున్న కొలది కొలెష్ట్రాలు ( Cholesterol చేరి మార్పులు జరిగి ధమనీకాఠిన్యత ( Atherosclerosis) ఏర్పడుతుంది. పొగత్రాగే వారిలో చెడు కొలెష్ట్రాలు పెరుగుటయే కాక , ఆ కొలెష్ట్రాలు నాళములలో చేరి ధమనీకాఠిన్యతను వేగపరుస్తుంది. ధమనులు కాఠిన్యత పొందినప్పుడు నాళపరిమాణము తగ్గి రక్తప్రవాహమునకు అవరోధము కలుగవచ్చు. రక్తము గడ్డకట్టడానికి తోడ్పడే ఫైబ్రినోజెన్( Fibrinogen ) , ప్లేట్ లెట్లు ( Platelets ) కూడా పొగత్రాగేవారిలో విరివిగా ఉత్పత్తి చెందుతాయి.

హృదయ ధమనులలో( Coronary arteries ) కాఠిన్యత పెరిగి రక్తము గడ్డకడితే హృదయకండరములకు రక్తప్రసరణ లోపించి గుండెపోటులు రావచ్చు. అదే విధముగా మెదడు రక్తప్రసరణకు అవరోధము కలుగుతే మస్తిష్క విఘాతములు
( Cerebrovascular accidents ) కలిగి పక్షవాతములు సంభవిస్తాయి.

దూరరక్తప్రసరణలోపాలు ( Peripheral vascular diseases ) కలుగవచ్చును. రక్తప్రసరణలోపాల వలన కాళ్ళు కోల్పోయిన వారు తఱచు ధూమపానీయులే ! పొగత్రాగే వారిలో వారు పీల్చే కార్బను మోనాక్సైడు ( Carbon monoxide) ఎఱ్ఱకణాల హీమోగ్లోబిన్ ( Hemoglobin ) తో జతకూడడము వలన అవి పంపిణీ చేసే ప్రాణవాయువు తగ్గుతుంది.
ధమనీ కాఠిన్యత వలన పురుషులలో నపుంసకత్వము కూడా కలుగుతుంది. మూత్రపిండముల వ్యాపారము కూడా పొగత్రాగేవారిలో క్షీణిస్తుంది. వివిధావయవాల వ్యాపారము దెబ్బతినుట వలన అంతర్గతముగాను , బాహ్యముగాను పొగత్రాగేవారిలో వృద్ధాప్యపు లక్షణాలు త్వరిత గతిలో ప్రస్ఫుట మవుతాయి.

ఈ వ్యాసములో పేర్కొన్న విషయాలను వైద్యవృత్తిలో ఉండుట వలన ప్రత్యక్షముగా ప్రతిదినము చూస్తాను. ధూమపానము వీడుట వలన చాలా రోగములు నివారించగలుగుతాము. ఎనభై, తొంబై సంవత్సరాలకు వచ్చే రోగములు , మరణములు నలభై , ఏభై సంవత్సరాలలో కలుగకుండా నివారించడము ఎంతో మేలు కదా !
అందువలన పొగత్రాగే వారు మొండివాదనలు, సాకులు, నెపాలు మాని త్వరగా పొగత్రాగడము మానివేయుట ఉత్తమము . వైద్యులు, మందులు సహకరించినా, నా అనుభవములో ఆయా వ్యక్తుల పట్టుదల, లక్ష్యములే పొగత్రాగడము మానడానికి తోడ్పడుతాయి. పిల్లలకు చిన్నతనము నుంచే పొగత్రాగరాదని నూరిపొయ్యవలసిన అవసరము కూడా చాలా ఉన్నది.

( ఈ వ్యాసమును స్వేచ్ఛగా పంచుకొని , ప్రతులు తీసుకొని మీ , మీ బంధుమిత్రులు ధూమపానము , పొగాకు వాడుకలు మానుటకు సహకరించ ప్రార్థన )

క్రొవ్వులు ; కొలెష్ట్రాలు

డాక్టరు. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి

పాతదినాలలో తరచు వినేవారము కాదు గాని యీ తరములో చాలామంది అధిక కొలెష్ట్రాలు ( Cholesterol ) గురించి వినే ఉంటారు. గుండెపోటులు ( Heart attacks ), మస్థిష్క విఘాతములు ( Cerebro vascular accidents ) దూర రక్తప్రసరణ లోపాలకు ( Peripheral vascular diseases ) , ధమనీకాఠిన్యము ( Atherosclerosis ) కారణమని వైద్యశాస్త్రజ్ఞులు గ్రహించిన తరువాత , ధమనులు బిరుసెక్కడానికి క్రింది హేతువులను పరిశీలనల వలన , గణాంకముల వలన వైద్యులు గ్రహించారు.

1). రక్తపు పోటు ( Hypertension)

2) మధుమేహవ్యాధి ( Diabetes mellitus )

3) పొగత్రాగడము

4) అధిక కొలెష్ట్రాలు ( Hypercholesterolemia )

5) ఊబకాయము ( Obesity)

6) వ్యాయామలోపము

7) వంశానుగతము

8). వృద్ధాప్యముల

వలన ధమనులు బిరుసెక్కడము , సన్నబడడము, సంకీర్ణమొందుటలు జరిగి దుష్ఫలితాలు కలుగవచ్చును.

ధమనీ కాఠిన్యము ( Atherosclerosis ) :

వయస్సుతో బాటు పైన పేర్కొన్న కారణాల వలన ధమనుల లోపొర ( Intima ) క్రింద కొలెష్ట్రాలు , కొవ్వులు క్రమేణ పేరుకొంటాయి. రక్తములో ఉన్న కొవ్వులను భక్షణ కణములు ( macrophages ) మింగి ధమనుల లోపొర క్రింద చేరుకుంటాయి. కొవ్వులు, కొలెష్టరాలను మింగిన భక్షక కణాలు
ఫేనకణాలుగా ( Foam cells ) మారుతాయి. ఈ కణాలు విచ్ఛిన్నమయినపుడు ఆ కొవ్వులు బయటకు రావడము వాటిని మరల కబళించడానికి మరికొన్ని తెల్లకణాలు, భక్షక కణాలు చేరడము , ఆ ప్రాంతములో తాప ప్రక్రియ ( Inflammation) కలగడము జరుగుతాయి. కాల్షియం కూడా క్రమేణ చేరి ఫలకలు ( Plaques) ఏర్పడుతాయి. ఈ విధముగా ధమనులు బిరుసెక్కి నాళాల లోపలి పరిమాణము కుచించుకు పోతుంది. ఈ ఫలకములు పగుళ్ళు పెట్టినపుడు అచ్చట రక్తము గడ్డకడితే రక్తప్రసరణకు అంతరాయము కలుగుతుంది. హృదయ రక్తనాళాలలో ఈ ప్రక్రియ కలుగుతే గుండెపోటులు, మస్తిష్క నాళాలలో యీ ప్రమాదము జరిగినపుడు మస్తిష్కవిఘాతాలు ( Cerebro vascular accidents ). కలుగుతాయి.

ఈ ధమనీకాఠిన్యతను అదుపులో పెట్టాలంటే ఆ కారణాలను అదుపులో పెట్టాలి కదా ! రక్తపుపోటును అదుపులో ఉంచడము, మధుమేహవ్యాధిని నియంత్రించడము, ధూమపానము మాని వేయడము, తగినంత వ్యాయామమును చేయడము, శరీరభారమును అదుపులో ఉంచడము అవసరము. రక్తములో ఉన్న కొలెష్ట్రాలు, ట్రైగ్లిసరైడులు ( Triglycerides) అనే కొవ్వులు ఎక్కువగా ఉంటే వాటిని తగ్గించే ప్రయత్నాలను చెయ్యాలి

కొలెష్ట్రాలు ( Cholesterol) ;

ఇది ఒక రకమైన కొవ్వు. పైత్యరసము( Bile ) లోను, పిత్తాశయము( Gallbladder) లో ఏర్పడే రాళ్ళలోను ఉన్న దీనిని తొలుత కనుగొన్న తరువాత కొలెష్ట్రాలు వివరాలను శాస్త్రజ్ఞులు తెలుసుకున్నారు . వృక్షములలో కొలెష్ట్రాలు చాలా చాలా అరుదు. కాని జంతుజాతులలో కాలేయము ( Liver )లో విరివిగాను, అన్ని కణాలలోను కొలెష్ట్రాలు ఉత్పత్తి జరుగుతుంటుంది. వృక్షజాతి కణాలకు కణకుడ్యాలు ( Cell Walls ) ఉన్నట్లు జంతుకణాలకు స్థిరమైన గోడ లుండవు. జంతుకణాలకు పైపొరలే ( Cell membranes ) ఉండడము వలన కణాల ఆకారము మారుటకు, చలనానికి , కావలసిన సారళ్యత, మృదుత్వము చేకూరుతుంది. జంతుకణముల పైపొరలు, కొలెష్ట్రాలు, ఫాస్ఫోలైపిడులు
( Phospholipids) , ఎపోప్రోటీనులు ( apoproteins) తో నిర్మితమవుతాయి. పైత్యరస ఉత్పత్తికి, ఎడ్రినల్ వినాళగ్రంధుల స్రావకాల ఉత్పత్తికి, స్త్రీ, పుంస్త్వ హార్మోనుల ( Estrogen and Testosterone ) ఉత్పత్తికి, కొలెష్ట్రాలు అవసరమే. కొంత కొలెష్ట్రాలు ఆహారము వలన సమకూడినా, కాలేయములోను, వివిధ కణములలోను ఉత్పత్తి జరిగి కొలెష్ట్రాలు రక్తములోనికి ప్రవేశిస్తుంది. పైత్యరసము ద్వారా కొంత కొలెష్ట్రాలు ప్రేవులలోనికి చేరినా, అందులో చాలా భాగము చిన్నప్రేవులద్వారా గ్రహించబడి తిరిగి కాలేయమునకు చేరుతుంది. రక్తములో కొలెష్ట్రా లెక్కువయితే అది ధమనీకాఠిన్యతకు దారితీస్తుంది.

ట్రైగ్లిసరైడులు ( Triglycerides ) ;

గ్లిసరాలు ( Glycerol) తో వసామ్లములు ( Fatty acids ) సంయోగము చెందుట వలన ట్రైగ్లిసరైడు లనే క్రొవ్వు పదార్థా లేర్పడుతాయి. మనము తినే కొవ్వుపదార్థాలలో యివి ఉంటాయి. శరీరములో కూడా ఉత్పత్తి అవుతాయి. శరీరమునకు శక్తి చేకూర్చడానికి ఇవి ఉపయోగపడుతాయి. అవసరానికి మించిన కొవ్వులు శరీరావయావలలోను, కొవ్వుపొరలలోను నిలువ ఉంటాయి. రక్తములో ట్రైగ్లిసరైడుల ప్రమాణము పెరుగుతే ధమనుల బిరుసుతనానికి, అవి తోడ్పడుతాయి.

లైపోప్రోటీనులు ( Lipoproteins ) :

కొవ్వుపదార్థములు నీటిలో కరుగవు. వాటికి జలవికర్షణ ( Hydrophobia ) ఉండుటచే రక్తములో ఎపోప్రోటీనులనే ( Apoproteins ) వాహక మాంసకృత్తులతో కలిసి అవయవాలకు కణజాలానికి కొనిపోబడుతాయి. ఆ మాంసకృత్తులు, కొవ్వుల సంయోగములను లైపోప్రోటీను లంటారు.
ఈ లైపోప్రోటీను నలుసులులో కొలెష్ట్రాలు, ట్రైగ్లిసరైడులు, యితర కొవ్వులు లోపల నిక్షేపమయి
ఉంటే, వాటిని ఆవరించి ఒక ఫాస్ఫోలైపిడు, కొలెష్త్రాలపొర ఎపోప్రోటీనులతో ఉంటుంది. ఈ ఫాస్ఫోలైపిడులకు జలాపేక్షక ( Hydrophilic ) ధృవములు వెలుపలి వైపును, జలవికర్షణ ( Hydrophobic) ధృవాలంతరముగాను ఉంటాయి. అందువలన లైపోప్రోటీనులు రక్తముతో కలిసి అవయావలకు చేరబడ గలుగుతాయి.

ఈ లైపోప్రోటీనులను సాంద్రత బట్టి ఐదు తరగతులుగా విభజిస్తారు.

1) ఖైలోమైక్రానులు, ( Chylomicrons ) వీనిలో 90 శాతము ట్రైగ్లిసరైడులు, కొలెష్ట్రాలు 3 శాతము ఉంటాయి )

2) అల్పతమ సాంద్ర లైపోప్రోటీనులు ( Very low density lipoproteins) : వీనిలో ట్రైగ్లిసరైడులు 55 % కొలెష్ట్రాలు 20 శాతము ఉంటాయి.

3) అల్పతర సాంద్ర లైపోప్రోటీనులు. ( Intermediate density lipoproteins): వీటిలో ట్రైగ్లిసరైడులు30% కొలెష్ట్రాలు 35 % ఉంటాయి.

4) అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనులు ( Low density lipoproteins): వీటిలో ట్రైగ్లిసరైడులు 10 శాతము కొలెష్ట్రాలు 50 శాతముంటాయి.

5) అధిక సాంద్ర లైపోప్రోటీనులు ( High density lipoproteins) . వీటిలో ట్రైగ్లిసరైడులు 5 శాతము కొలెస్ట్రాలు 20 % ఉంటాయి.

ఇవి కాక Lp(a) అనే మరి ఒక లైపోప్రోటీనును కూడా వర్ణించారు. ఇది అల్పసాంద్ర ,అధికసంద్ర లైపోప్రోటీనుల మధ్య యిముడుతుంది

కాలేయములోను, అవయవాలలోను, కణజాలములోను లైపేసు ( Lipase ) అనే ఎంజైము వలన గ్లిసరాలు ( Glycerol), వసామ్లములు ( fatty acids ) తొలగించబడి అల్పతమ సాంద్ర లైపోప్రోటీనులు ( VLDLs ) అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనులుగా ( LDL s ) మారుతాయి.

అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనుల వలన ధమనీకాఠిన్యత కలుగుతుంది కాబట్టి వీటిని చెడు కొలెష్ట్రాలుగా పరిగణిస్తారు.

అధికసాంద్ర లైపోప్రోటీను లేశములు కణజాలము నుంచి క్రొవ్వులను తొలగించి కాలేయమునకు చేరుస్తాయి. ఇవి ధమనీకాఠిన్యత నివారించుటకు సహాయపడుతాయి కావున వీటిని మంచి కొలెష్ట్రాలుగా పరిగణిస్తారు.

పన్నెండు గంటల ఉపవాసానంతరము చేసిన రక్తపరీక్షలతో వివిధ లైపోప్రోటీనుల పరిమాణ విలువలు తెలుసుకోవచ్చును.

జన్యువులు, భోజన విధానాలు, వ్యాయామము, సారాయి వినియోగము, ధూమపానము యితర ఔషధులు ఈ పరిమాణ విలువలపై ప్రభావమును చూపిస్తాయి.

ధమనీ కాఠిన్యత కలిగించే యితర ప్రమాదహేతువుల ననుసరించి అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనులు, టైగ్లిసరైడులు ఏ పరిమాణములలో ఉంటే ప్రమాదకరమో నిర్ణయించి వాటిని తగ్గించే ప్రక్రియలను, మందులను వాడుకోవాలి

గుండెపోటులకు గురియైన వారిలో 90 శాతము మందిలో అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనులో ( LDL ), Lp(a)వో, ట్రైగ్లిసరైడులోఎక్కువవడమో , లేక అధికసాంద్ర లైపోప్రోటీనులు తక్కువవడమో కనిపిస్తుంది. ఈ వస వ్యాధులు ( Dyslipidemias ) పిన్నవయస్సులోనే రక్తనాళ వ్యాధులను కలుగజేస్తాయి. అందువలన రక్తపరీక్షలతో వీటిని కనిపెట్టి చికిత్సకు పూనుకొనాలి.

ఇరువది సంవత్సరాల వయస్సు తరువాత తొలిసారి రక్తపరీక్షలు జరుపాలని , ఎట్టి లోపాలు లేకపోతే ఆ తరువాత ప్రతి ఐదు సంవత్సరాల కొకసారి కొవ్వుపదార్థాల ఉపవాస రక్తపరీక్షలు చేయాలని హృదయ వైద్య నిపుణులు సూచన లిస్తారు.
కొవ్వులు, కొలెష్ట్రాలు ఎక్కువయితే జీవనశైలి మార్పులు, ఔషధాలు అవసరము.

జీవనశైలి మార్పులు:
ఆహారములో కొవ్వుపదార్థాలను తగ్గించడము, సంపూర్ణ వసామ్లములు ( Saturated fatty acids ) గల తైలములు తగ్గించి అసంపూర్ణ వసామ్లములు ( Unsaturated fatty acids ) గల తైలముల వాడుక పెంచుట, ఎక్కువ బరువుంటే బరువు తగ్గుట, తగినంతగా వ్యాయామము చేయుట, పొగత్రాగుట మానుట, సారాయి వాడుకను తగ్గించుట, రక్తపుపోటు మధుమేహవ్యాధులను అదుపులో పెట్టుట చాలా అవసరము.

హృద్ధమన వ్యాధి చరిత్ర ఉండి, పెక్కు ప్రమాద హేతువులుంటే అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనుల ( LDL ) పరిమితి 70 మి .గ్రా / డె .లీ కంటె తక్కువకు తేవాలి.

రెండుకి మించి ప్రమాద హేతువులున్న వారిలో అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనులను 100 మి.గ్రా. / డె.లీ కంటె తక్కువకు తీసుకు రావాలి.

ప్రమాదహేతువులు లేని వారిలో అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనుల పరిమితి 160 మి.గ్రా. / డె.లీ కంటె తక్కువకు దించాలి.

ఈ పరిమితుల కంటె ఎక్కువగా చెడు కొలెష్ట్రా లుంటే మందులు అవసరము.

చెడు కొలెష్ట్రాలుని తగ్గించే మందులు ;

స్టాటినులుగా ప్రాచుర్యములో నున్న 3- హైడ్రాక్సీ, 3- మెథైల్ గ్లుటరిల్ కోఎంజైం -ఎ రిడక్టేజ్ ఎంజైం అవరోధకములను ( HMG-CoA reductase (3-hydroxy-3-methyl-glutaryl-coenzyme A reductase inhibitors ) విరివిగా యిప్పుడు వైద్యులు వాడుతారు. ఇవి ప్రమాదకర హృద్రోగముల సంఖ్యలను బాగా తగ్గించడము వైద్యులు గమనించారు. పెక్కు సంవత్సరాలు వైద్య వృత్తిలో ఉన్న నేను యీ స్టాటినుల సత్ఫలితాలకు ప్రత్యక్ష సాక్షిని. నా వద్ద వైద్యము చేయించుకొనే రోగులలో సత్ఫలితాలను నిత్యము చూస్తున్నాను. ప్రావస్టాటిన్, సింవాస్టాటిన్, అటోర్వస్టాటిన్, రొసువాస్టాటిన్, లోవాస్టాటిన్ లు ఉదాహరణలు.

కండరాల నొప్పులు, కండరాల నీరసము, కీళ్ళనొప్పులు వంటి విపరీతపరిణామాలు వీటి వలన కలుగ వచ్చును. కండర కణ ఛేదనము ( Rhabdomyolysis ) జరిగి క్రియాటనిన్ కైనెజ్ ( creatinine kinase ) విలువలు పెరుగ వచ్చును. ఈ పరిణామాలు కలుగుతే ఆ మందుల నాపాలి. మరి ఒక స్టాటిన్ ని తక్కువ మొతాదులో ప్రయత్నించ వచ్చును.
ఈ స్టాటిన్ లను వాడేటప్పుడు కాలేయపు ఎంజైములను ( Liver enzymes ) రెండు మూడు నెలల కొకసారి ఒక ఆరు మాసములు ఆపై ప్రతి ఆరుమాసములకు పరీక్ష చేయాలని సూచిస్తారు. ఆవి రెండు మూడు రెట్లు పెరుగుతే స్టాటిన్లను మానవలసిన అవసరము కలుగ వచ్చును. ఈ స్టాటినుల వలన తీవ్ర కాలేయ వ్యాధులు చాలా , చాలా అరుదు. గుండెవ్యాధులు అరికట్టబడి ఆయుస్సు పెరిగే అవకాశమే చాలా ఎక్కువ .
స్టాటినులు cytochrome - P 450 ఎంజైముల ద్వారా ఛేదింపబడి విసర్జింపబడుతాయి కనుక
P 450 ఎంజైముల ద్వారా విసర్జింపబడే ఔషధాలను వాడవలసి వచ్చేటప్పుడు స్టాటిన్లను తాత్కాలికముగా ఆపాలి. ఎరిత్రోమైసిన్ సంబంధ ఔషధులు, జెమ్ ఫైబ్రొజిల్, కీటోకొనజాల్, ఇట్రాకొనజాల్, మందులు కొన్ని ఉదాహరణలు.

పైత్యరసామ్లములను వేఱ్పరచు మందులు ( Bile acid sequestrant resins ); కొలిస్టరమిన్, కొలిస్టిపొల్ వంటి మందులు పైత్యరసామ్లములతో కూడి, ఆంత్రములద్వారా కొలెష్ట్రాల్ మరల గ్రహించబడకుండా చూస్తాయి.

నయాసిన్ , ఎజెటిమైబ్ మందులు కూడా కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించుట కుపయోగ బడుతాయి.

హైపర్ ట్రైగ్లిసిరిడీమియా ( Hypertriglyceridemia ) ; రక్తములో ట్రైగ్లిసెరైడులు 200 మి.గ్రాములు మించితే చికిత్స అవసరము. బరువు తగ్గుట, వ్యాయామము, సారాయి వినియోగమును మానుట, మితాహారము, మధుమేహవ్యాధిని అరికట్టుట, వంటి జీవనశైలి మార్పులు ట్రైగ్లిసెరైడులను తగ్గించుటకు తోడ్పడుతాయి.

నయాసిన్, ఫిబ్రేటులు, జెంఫైబ్రొజిల్ , ఒమెగా -3 ,వసామ్లములు , జీవనశైలి మార్పులతో తగ్గని ట్రైగ్లిసెరైడులను తగ్గించడానికి వాడుతారు.

( ఉపయుక్త మనుకుంటే నిరభ్యంతరంగా పంచుకొండి, ప్రతులు తీసుకొండి )

మానసిక స్థితి వైపరీత్యాలు ( Mood disors )

డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి .rde

మనమంతా ఎవరికి వారు తాము ప్రత్యేక వ్యక్తులమని భావిస్తుంటాము. ప్రతి జీవి ఒక తల్లి, ఒక తండ్రి నుంచి ఉద్భవించి, తనచుట్టూ ఉన్న పరిసరముల నర్థము చేసుకొని, వాటికనుగుణముగా వర్తించి మనుగడ సాగించడానికి యత్నిస్తుంది. మరి జంతువులోను , మనుజులలోను అవయవపుంజము , జీవితము మస్తిష్కముతో ముడిపడి ఉంటాయి. మస్తిష్కము విభిన్న ఆలోచనలకు, భావోద్రేకములకు స్థానమయి ఉంటుంది. ఈ మస్తిష్క కణజాలములో ఉత్పత్తి, రవాణా, ధ్వంసమయే రసాయినక పదార్థములపై మనోప్రవృత్తులు, మానసికస్థితులు ఆధారపడి ఉంటాయి. మన అందఱి మానసిక స్థితులు కాల,పరిసర పరిస్థితుల కనుగుణ్యముగా మార్పులు చెందినా కొందఱిలో ఆ స్థితులు విపరీతమగుటయో , చాలా కాలము స్థిరముగా ఉండడమో జరిగినపుడు మనోస్థితి వైపరీత్యాలు, మానసిక రుగ్మతలు కలుగుతాయి. మానసిక రుగ్మతలకు జీవితకాలములో సుమారు 25 వ శాతము మంది కొద్దిగానో, హెచ్చుగానో గుఱి అవుతారు. అట్టి వారిలో కొంతమంది దిగులుతో ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతారు. కొందఱు భావోద్రేకములతో హింసాప్రవృత్తుల నలవరచుకొంటారు.మానసిక శాస్త్రము ఒక శాస్త్రముగాను, నవీన వైద్యములో ఒక భాగముగాను పరిణామము చెందినది.

మానసికపు దిగులు ( Depression):

మనందఱికీ కొన్ని కొన్ని సందర్భాలలో కొన్ని కారణాల వలన విచారము కలిగినా, ఆ కారణాలు తొలగిపోయినా, లేక కాలము మాన్పుట వలనో ఆ విచారము క్రమముగా మరుగవుతుంది. అది సహజసిద్ధమైన విచారమే కాని రుగ్మత కాదు. ఆ విచారపు సందర్భముల నెదుర్కొని, సంబాళించుకొని చాలామంది జీవితమును కొనసాగిస్తారు. అది సహజము. అట్లు కాక దిగులు జీవన వృత్తికి ప్రతిబంధకమవ వచ్చును. అప్పడా విషాదమును రుగ్మతగా పరిగణించవలసి ఉంటుంది.

పెనుదిగులు ( Major depression ) : ఈ మానసికపు దిగులునకు గుఱి అయిన వారిలో విచారము, అనాసక్తి, ఆందోళన, చిరాకు, ఎక్కువగా ఉంటాయి. వీరికి జీవితములో సుఖముల పైనా సంతోషకరమైన విషయాలపైనా ఆసక్తి ఉండదు. బంధుమిత్రులకు దూరమయి ఒంటరులవుతారు. నిరాశ, నిస్పృహ, నిరుత్సాహములకు లోనవుతారు. వీరి ఆత్మవిశ్వాసము సన్నగిల్లుతుంది. తాము నిరుపయోగులమనే భావన కలిగి ఉంటారు. ఏదో అపరాథభావనలచే పీడితులవుతారు. ఏవిషయము పైన నిమగ్నత చూపించలేరు. నిర్ణయాలు చెయ్యలేరు. మఱపు పెరుగుతుంది. విపరీతపు కుంగు ఉన్నవారిలో మతిభ్రంశము కూడా కలుగ వచ్చును. విపరీతమైన నీరసము , నిద్ర ఎక్కువవడమో, లేక నిద్రపట్టక పోవడము , ఆకలి తగ్గడమో,లేక హెచ్చవడము , బరువు తగ్గడమో,లేక పెఱుగుటయు కలుగుతాయి . రాత్రింబవళ్ళ తేడా జీవితములో తగ్గుతుంది. మరణపు టాలోచనలు తఱచు కలుగుతుంటాయి.

కొందఱు మాదకద్రవవ్యాలు , సారాయి దుర్వినియోగాలకు పాల్పడుతారు. కొందఱిలో దిగులు లక్షణాలు పొడచూపక, వేఱే బాధలతో వారు వైద్యులను సంప్రదిస్తారు. అలసట, నీరసము, తలనొప్పి, కడుపునొప్పి, నడుము నొప్పి ,ఆయాసము, గుండెదడ వంటి బాధలు చెబుతారు. కాని ఆ బాధ లొక వ్యాధిలక్షణాలలో యిమడవు. సాధారణ వ్యాధుల కిచ్చే ఔషధాలతో ఆ బాధలు నివృత్తి చెందవు. కొందఱు ఆందోళనతో వస్తారు. ప్రతి చిన్నవిషయానికి గాభరా, భయము, ఆందోళన పడతారు. వీరి ఆందోళన అవసరానికి మించి ఉంటుంది.
మంద చలనము, విచారవదనము, కళ్ళలో అశ్రువులు వీరి మానసిక ప్రవృత్తిని తెలుపుతాయి. విశేష మానసికపు క్రుంగు జీవితకాలములో 20 శాతపు స్త్రీలలోను 10 శాతపు పురుషులలోను పొడచూపుతుంది. ఈ రుగ్మత కలిగిన వారిలో సుమారు 10 శాతపు మంది జీవితకాలములో ఆత్మహత్యలు చేసుకుంటారు. ఈ రుగ్మత 25 శాతము వారిలో ఏదైనా బలవంతమైన కారణముచే ప్రస్ఫుటమవుతుంది. చిన్నతనపు పెంపకములో అశ్రద్ధ, శారీరక క్షోభ, మానసికక్షోభ, లైంగిక వేధింపులకు గురి యగుట, నిత్యజీవితములో ఒత్తుళ్ళుకు గురి యగుట, నిరుద్యోగము , విద్యారంగములో వైఫల్యాలు, సహచరుల , కుటుంబసభ్యుల వేధింపులు యీ దిగులుకు దారితీయవచ్చును. మాదక ద్రవ్యాలు , కొన్ని మందులు అకస్మాత్తుగా మానివేసినా దిగులు కలుగవచ్చును. చాలా మందిలో పెద్ద కారణాలు ఉండక పోవచ్చును.

చిన్న కుంగు ( Minor Depression ) : కొందఱిలో ఆత్ములను , తల్లిదండ్రులను, జీవితభాగస్వాములను కోల్పోయినప్పుడు, ఉద్యోగము పోయినా, ఆరోగ్యము సడలినా కలిగే విచారము దీర్ఘకాలము నిలువవచ్చును. మానసికపు కుంగు లక్షణాలు పరిమితమయినా దీర్ఘకాలముంటాయి. వీరిలో సారాయి, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగము కూడా ఉండవచ్చును.

ప్రసవానంతర వ్యాకులము ( Postpartum Depression ) ; కానుపు పిమ్మట 10 - 15 శాతము మందిలో దిగులు వ్యాధి కనిపిస్తుంది. కానుపయిన రెండు వారముల నుంచి ఒక నెల లోపుల సాధారణముగా యీ వ్యాధి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఆందోళన, ఆకలి నిద్రలలో మార్పులు, చిరాకు, కన్నీళ్ళు, నిస్సత్తువ వీరికి కలుగుతాయి . బంధుమిత్రుల తోడ్పాటు, సహకారము, స్మృతివర్తన చికిత్సలు
( Cognitive Behavioral Therapy), అవసరమైనపుడు ఔషధములతో యీ దిగులును నివారించ వచ్చును.

కాల ( ఋతు ) విషాదము ( Seasonal Depression) : కొంత మందిలో కొన్ని కాలములలో విచారము పొడచూపుతుంది. అమెరికాలో ప్రత్యేకముగా శీతాకాలములో చాలామంది విచారగ్రస్థులవుతామని చెబుతారు. వసంతకాలము రాగానే ఆ విషాదము తగ్గిపోతుంది.

ద్విధ్రువ వ్యాధి ( Bipolar disorder ):

కొందఱిలో విపరీతమైన పొంగు ( Mania ), అప్పుడప్పుడు విపరీతమైన కుంగు కూడా
( Depression) కలుగుతుంటాయి. నిమ్నోన్నతాలు కలిగే యీ వ్యాధిని ద్విధ్రువ వ్యాధిగా పరిగణిస్తారు. సుమారు 1 శాతము మంది ప్రజ యీ మానసిక వ్యాధికి గుఱి అవుతారు. ఈ వ్యాధి పురుషులు, స్త్రీలలో సమాన నిష్పత్తిలో కలుగుతుంది. పొంగు ఎక్కువయి నప్పుడు వీరికి ఆత్మవిశ్వాస మెక్కువగా ఉంటుంది. భావములు పరంపరలుగా కలుగుతాయి. ఒక ఆలోచన నుంచి మరియొక ఆలోచనకు మస్తిష్కము ఉఱుకలు పెడుతుంది. ఎక్కడలేని శక్తి వీరికి వస్తుంది. నిద్ర అవసరము తగ్గుతుంది. ఆకలి తగ్గుతుంది. ఉద్రేక మెక్కువగా ఉంటుంది. గట్టిగా మాట్లాడడము, అనవసరపు వాదనలకు, కయ్యాలకు దిగడము చేస్తారు. ఇతరులు తమకు హాని చేస్తుంటారనే ఆలోచనలతో (Paranoid behaviour ) నిత్యము ఉంటారు. వీరికి శ్రవణ , దృష్టి భ్రమలు ( Auditory and Visual hallucinations) మతిభ్రాంతి కూడా కలుగవచ్చును. వీరిలో మాదకద్రవ్యాల , సారాయిల వినియోగ మెక్కువగా ఉంటుంది. వీరికి వారి పోట్లాట తత్వము వలన న్యాయవ్యవస్థతో గొడవ లెక్కువగా ఉంటాయి. వీరు మధ్య మధ్యలో మానసికముగా కుంగిపోతుంటారు. అప్పుడు వీరి ప్రవృత్తి పూర్తిగా మారిపోతుంది. దిగులు లక్షణాలు అప్పుడు ప్రస్ఫుటమవుతాయి. ఈ ద్విధ్రువ వ్యాధి వంశ పరముగా రావచ్చును. ఈ ద్విధ్రువ వ్యాధిగ్రస్థులలో కుంగుదల కలిగినప్పుడు ఆత్మహత్యల అవకాశము పెరుగుతుంది. ఇరువది సంవత్సరాల కాలములోసుమారు ఆరు శాతపు వ్యాధిగ్రస్థులు ఆత్మహత్యకు పాల్పడుతారు.

పిచ్చి : (Schizophrenia ) వ్యాధి గలవారి మానసికస్థితి వాస్తవవైరుధ్యముగా ఉంటుంది. దృశ్యభ్రాంతులు ( లేనివిషయాలు గోచరించడము ; Visual hallucinations ), శ్రవణభ్రాంతులు ( లేనివి వినిపించడము ; Auditory hallucinations ) కలగడము వలన వీరు నిజ ప్రపంచములో కాక వేఱే లోకములో ఉంటారు. జీవితకాలములో వెయ్యిమందిలో మూడు నుంచి ఏడుగురు వ్యక్తులలో యీ రుగ్మత వేఱు వేఱు స్థాయిలులో కనిపించవచ్చు. వీరిలో కూడా కుంగుదల కలిగే అవకాశాలు మెండు. ఆత్మహత్యలకు వీరు కూడా పాల్పడవచ్చును.

మానసిక వ్యాధులు యితర వ్యాధుల వలన కూడా కలుగవచ్చును. మెదడు, ఊపిరితిత్తులు, క్లోమపు పుట్టకురుపులు ( Cancers ) వలన మానసిక విభ్రాంతి కలుగవచ్చును.

సూక్ష్మాంగజీవులు కలిగించే, న్యుమోనియా, టైఫాయిడ్ జ్వరము, సిఫిలిస్, మెదడువాపు
( Encephalitis ) , హెపటైటిస్, వలన

గర్భనిరోధపు మందులు ( Oral contraceptives ), రిసెర్పిన్ ( రక్తపుపోటుకు వాడే వారు. ఈ దినములలో దీని వాడకము లేదు ) బీటా బ్లాకరులు, కార్టికోస్టీరాయిడులు, మూర్ఛమందులు, మైగ్రేను తలనొప్పి మందులు, మానసిక వ్యాధుల మందులు, హార్మోనుల వంటి ఔషధములు, దిగులు కలిగించవచ్చు.

థైరాయిడు హెచ్చు, తగ్గులు, పేరాథైరాయిడు ఎక్కువగుట, ఎడ్రినల్ కార్టికోస్టీరాయిడు లెక్కువయి కుషింగ్ సిండ్రోము వంటి వినాళగ్రంధి వ్యాధులు

విటమిన్ బి 3 ( నయాసిన్ ) లోపము వలన వచ్చే పెల్లాగ్ర అనే వ్యాధి వలన , మానసిక ప్రవృత్తులలో మార్పులు కలుగ వచ్చును..

చికిత్సలు :

మానసిక వ్యాధులను తేలికగా తీసుకొని , నిర్లక్ష్యము చేయుట మంచి విషయము కాదు. ముందుగానే వ్యాధిగ్రస్థులపైగాని, వ్యాధులపై కాని , చికిత్సలపై గాని సరియైన అవగాహన లేక స్థిరాభిప్రాయముల నేర్పఱచుకొనుట తగదు. మానసిక శాస్త్రము, మానసిక వ్యాధుల శాస్త్రము దినదినము పరిణితి చెందుతునే ఉన్నాయి. పూర్తిగా నివారించ లేకపోయినా యీ వ్యాధులను అదుపులో ఉంచవచ్చును.

విషాదవర్తన కలిగిన వారికి కుటుంబసభ్యుల, మిత్రుల , సహచరుల అవగాహన, ఆదరణ, ఆలంబనము, భరోసా చాలా అవసరము. దిగులు స్వల్పకాలము, పరిమితముగా ఉన్నప్పుడు చికిత్స లవసరము కాకపోవచ్చును. దిగులు అధికమైనా , ఆత్మహత్య లక్షణాలు ఏ మాత్రము కనిపించినా అత్యవసర చికిత్స లవసరము. దీర్ఘకాలిక విషాదమునకు, దీర్ఘకాలిక ఆందోళనకు, పెనుదిగులుకు, ద్విధ్రువవ్యాధులకు చికిత్సలవసరము. పిచ్చి ( Schizophrenia) గలవారికి చికిత్స తప్పనిసరి.

మనస్తత్వవేత్తలు ( Psychologists )మనోవ్యాధి వైద్యులు ( Psychiatrists ) యీ వ్యాధులకు సాధారణముగా చికిత్సలు చేస్తారు. స్మృతివర్తన చికిత్సల ( Cognitive Behavioral Therapy) వంటి చికిత్సలతో వారి ఆలోచనలను , బాహ్యప్రేరణలను ఏ విధముగా ఎదుర్కొని స్పందించాలో శిక్షణ గఱపుతారు. వ్యాయామము, యోగాభ్యాసములు , కొంత తోడ్పడవచ్చును.

మందులు ;
అవసరమైనపుడు దిగులు చికిత్సకు ఔషధములను వాడుతారు. సెలెక్టివ్ సీరోటోనిన్ రీ అప్టేక్ ఇన్హిబిటర్లు ( Selective Seotonin Reuptake Inhibitors), సీరోటోనిన్ నారెపినెఫ్రిన్ రీ అప్టేక్ ఇన్హిబిటర్లు, ( SNRIs), ట్రైసైక్లిక్ ఏంటి డిప్రెసెంట్లు ( Tricyclic antidepressants ) మొనోఎమైన్ ఆక్సిడేజ్ ఇన్హిబిటర్లు ( Monoamine Oxydase Inhibitors ), టెట్రాసైక్లిక్ ఏంటిడిప్రస్సెంట్లు ( Tetracyclic Antidepressants ) , నారెడ్రిజెనిక్ స్పెసిఫిక్ సీరోటెనెర్జిక్ ఏంటి డిప్రెస్సెంట్లు ( Noradrenergic Specific Serotenergic Antidepressants ), సాధారణంగా వాడే మందులు.
వాడే మందుల మోతాదులను సవరించడము , దుష్ఫలితములను గమనించడము ,వ్యాధిగ్రస్థులను అవసరము బట్టి గమనించడము వైద్యుల బాధ్యత. సామాన్యవైద్యులు ( General Doctors ) చికిత్సకులైతే అవసరమైనపుడు నిపుణులను సంప్రదించాలి.

ద్విధృవ వ్యాధికి ( Bipolar disorder) దిగులు మందులు కుదరవు. మానసికవేత్తల సలహా చికిత్సకు తోడుగా , మనోస్థితిని కుదుటపరచే ( Mood Stabilisers ) లిథియమ్( Lithium) ; వేల్ప్రోయిక్ ఏసిడ్ ( Valproic acid ) , లామిక్టాల్ ( Lamictal ) టెగ్రటాల్ ( Tegretol ) , వంటి మూర్ఛ మందులు; ఒలాంజపిన్ ( Olanzapine ), రిస్పెరిడోన్ ( Risperidone ) వంటి అసాధారణ మానసికౌషధములు ( Atypical antipsychotics) ద్విధృవవ్యాధికి వాడుతారు. ఆందోళన ఎక్కువైన వారికి ఆందోళన తగ్గించే మందులు వాడుతారు. మానసిక వ్యాధులకు కొత్తమందులు లభ్యమవుట చక్కని పరిణామము.

ఈ భూమిపై జన్మించిన వారందఱూ అదృష్టవంతులు కారు. మనోవ్యాధికి గుఱైనవారు బంధు, మిత్ర , సహచరులలో నుంటే వారి వ్యాధుల నర్థము చేసుకొని వారికి బాసటగా నిలిచి , వారి చికిత్సకు తోడ్పడాలి. సమాజము , ప్రభుత్వము కూడా చికిత్స బాధ్యత తీసుకోవాలి.

( ఉపయుక్తమనుకుంటే యీ వ్యాసమును నిస్సంకోచముగా పంచుకొండి )